Τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι γίνονται το θήραμα του ίδιου τους του είδους; Μια νέα μελέτη έρχεται να ανατρέψει όσα πιστεύαμε για τον κανιβαλισμό, αποδεικνύοντας ότι η πρακτική αυτή δεν είναι απλώς ένα πολιτισμικό ταμπού, αλλά μια εξελικτική παγίδα με ανυπολόγιστο κόστος.
Οι ερευνητές Μίχαλ Μίσιακ από το Πανεπιστήμιο του Βρότσλαβ και Πετρ Τούρετσεκ από το Πανεπιστήμιο του Καρόλου στην Πράγα δημιούργησαν ένα μαθηματικό μοντέλο για να ποσοτικοποιήσουν το ρίσκο του κανιβαλισμού. Τα συμπεράσματά τους είναι αποκαλυπτικά: το όποιο διατροφικό όφελος εξαφανίζεται μπροστά στους κινδύνους μετάδοσης ασθενειών.
Όπως εξηγεί ο Μίσιακ, «από θερμιδική άποψη, ένα άτομο αποδεικνύεται ένα μέτριο γεύμα… Το βασικό πρόβλημα, ωστόσο, βρίσκεται αλλού: ο κίνδυνος μόλυνσης. Οι παθογόνοι οργανισμοί έχουν ευκολότερο έργο επειδή καταλήγουν σε έναν οργανισμό με σχεδόν πανομοιότυπη φυσιολογία».
Η ανθρώπινη σάρκα, όπως υπολογίζεται, αποδίδει περίπου 32.376 θερμίδες. Όμως το κόστος απόκτησής της είναι εξωφρενικό: το κυνήγι ενός άλλου ανθρώπου κοστίζει ενεργειακά 24.500 θερμίδες, ενώ η προετοιμασία του κρέατος προσθέτει άλλες 5.700. Συνολικά, το κόστος φτάνει τις 30.200 θερμίδες – σχεδόν όλη τη θρεπτική αξία του σώματος. Και αυτό πριν καν υπολογίσουμε τον κίνδυνο της μόλυνσης.
Η μελέτη εισάγει μια κρίσιμη έννοια: την «τάξη» του κανιβαλισμού. Όταν κάποιος τρώει ένα άτομο που δεν είχε φάει ποτέ ανθρώπινη σάρκα, αυτό είναι κανιβαλισμός πρώτης τάξης. Όταν όμως το θύμα είχε φάει με τη σειρά του άλλον άνθρωπο, η αλυσίδα γίνεται δεύτερης τάξης – και ο κίνδυνος εκτοξεύεται.
«Αναλύοντας το αναμενόμενο ενεργειακό ισοζύγιο σε διάφορα επίπεδα διαθεσιμότητας τροφής και τάξης κανιβαλισμού, αποκαλύπτονται στενές οικολογικές συνθήκες υπό τις οποίες ο κανιβαλισμός αποφέρει θετικό αναμενόμενο ισοζύγιο και ευρύτερες συνθήκες υπό τις οποίες αποθαρρύνεται έντονα», γράφουν οι ερευνητές.
Πράγματι, το μοντέλο δείχνει ότι για κανιβαλισμό πρώτης τάξης, το μέσο κόστος μόλυνσης είναι περίπου 403 θερμίδες. Στη δεύτερη τάξη, το κόστος εκτοξεύεται στις 2.981 θερμίδες. Στην τρίτη τάξη, οι σπάνιες αλλά καταστροφικές μολύνσεις ανεβάζουν το μέσο κόστος πάνω από τις 162.000 θερμίδες. Με απλά λόγια, η πρακτική καθίσταται κυριολεκτικά ασύμφορη.
EPA/Miguel Ángel Molina
Η πιο τρομακτική επιβεβαίωση των θεωρητικών υπολογισμών ήρθε από την Παπούα Νέα Γουινέα. Τη δεκαετία του 1950, η φυλή Fore χτυπήθηκε από μια μυστηριώδη επιδημία. Το kuru, μια νευροεκφυλιστική ασθένεια, αποδεκάτιζε τον πληθυσμό, σκοτώνοντας περίπου 200 άτομα ετησίως – ένας στους δέκα της φυλής. Η ασθένεια ξεκινούσε με τρέμουλο και απώλεια συντονισμού, στη συνέχεια στέρησε από τους ασθενείς την ικανότητα να περπατούν, να καταπίνουν και να μιλούν. Ήταν πάντα θανατηφόρα.
Η αιτία ήταν συγκλονιστική: όταν κάποιος πέθαινε, οι συγγενείς του τον έτρωγαν, πιστεύοντας ότι ήταν καλύτερο για το σώμα του αγαπημένου προσώπου να καταναλωθεί παρά να το φάνε οι προνύμφες. Ήταν, όπως περιγράφεται, μια πράξη αγάπης και πένθους ταυτόχρονα. Οι γυναίκες, που ήταν και οι κύριες θύματα, αφαιρούσαν τον εγκέφαλο, τον αναμείγνυαν με φτέρες, τον έψηναν σε σωλήνες μπαμπού και τον κατανάλωναν, μοιράζοντας συχνά κομμάτια του κρέατος και στα παιδιά τους.
Ο ένοχος ήταν μια πρωτεΐνη που αλλάζει σχήμα, γνωστή ως prion. Υπεύθυνη για το kuru και τη νόσο Creutzfeldt-Jakob, παραμένει μολυσματική ακόμη και όταν θερμαίνεται. Το συνηθισμένο μαγείρεμα δεν μπορεί να την εξουδετερώσει. Οι prion δεν αναγνωρίζονται από το ανοσοποιητικό σύστημα ως ξένες, και το σώμα δεν μπορεί να προστατευτεί από τις επιπτώσεις τους. Είναι βασικά μη θεραπεύσιμες και σχεδόν πάντα θανατηφόρες.
Η έρευνα υποστηρίζει ότι η αποστροφή μας προς τον κανιβαλισμό δεν είναι τυχαία. Ο Μίσιακ τονίζει: «Το ταμπού λειτουργεί ως εξελικτική δικλείδα ασφαλείας. Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι αυτή ήταν μια βιολογικά δικαιολογημένη αντίδραση στον αυξανόμενο κίνδυνο επιδημιών. Οι κοινότητες που δεν περιόρισαν τον κανιβαλισμό απλά δεν επέζησαν».
Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι ο κανιβαλισμός έχει νόημα μόνο σε συνθήκες ακραίας πείνας, όταν η διαθέσιμη τροφή πέφτει κάτω από τις 643 θερμίδες την ημέρα. Σε κάθε άλλη περίπτωση, το ρίσκο υπερτερεί κατά πολύ του οφέλους. Ακόμη και στο πιο ευνοϊκό σενάριο, όπου το κυνήγι δεν κοστίζει ενέργεια και το μαγείρεμα μειώνει κατά εκατό φορές το φορτίο των παθογόνων, οι μακρές αλυσίδες κατανάλωσης καθιστούν την πρακτική ασύμφορη.
Οι ερευνητές καταλήγουν: «Παρόλο που ο κανιβαλισμός μπορεί να προσφέρει διατροφικά οφέλη, συνεπάγεται επίσης κόστη, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων απόκτησης, της πέψης και, το σημαντικότερο, των κινδύνων μόλυνσης που μπορεί να κλιμακωθούν με την επαναλαμβανόμενη κατανάλωση».
Με πληροφορίες από ZMEScience, NewAtlas