Φωτογραφία: Pixabay
Για αιώνες οι άνθρωποι προσπαθούσαν να βρουν θεραπεία για τις ημικρανίες, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία, από τη στιγμή που αναγνωρίστηκαν ως ξεχωριστή πάθηση. Ο Πάπυρος του Έμπερς, ένα αρχαίο αιγυπτιακό κείμενο του 1550 π.Χ., κάνει αναφορά σε μια «ασθένεια του μισού κεφαλιού» και προτείνει ως θεραπεία την επάλειψη του κεφαλιού με τηγανητό γατόψαρο. Αιώνες αργότερα, ο Ρωμαίος γιατρός Γαληνός χρησιμοποίησε τον όρο «ημικρανία» (hemicrania), από τον οποίο προέρχεται η σύγχρονη ονομασία, προτείνοντας μεταξύ άλλων την αφαίμαξη μια πρακτική που θεωρούσε λύση για πολλές παθήσεις.
Μέχρι και τον 20ό αιώνα, οι γιατροί πίστευαν ότι οι ημικρανίες μπορεί να σχετίζονταν με καταπιεσμένα συναισθήματα. Αυτές οι θεωρίες οδήγησαν μάλιστα σε άδικες αντιλήψεις, ιδιαίτερα για τις γυναίκες, οι οποίες εμφανίζουν ημικρανίες πολύ συχνότερα από τους άνδρες. Για χρόνια θεωρούνταν ότι ήταν πιο «εύθραυστες» ή υπερβολικά αγχώδεις. Ακόμη και πριν από μερικές δεκαετίες, η λεγόμενη «αγγειακή θεωρία» η άποψη ότι οι διαστολές και οι συστολές των αγγείων του εγκεφάλου προκαλούν τον πόνο παρέμενε η κυρίαρχη εξήγηση σε πολλές ιατρικές σχολές.
Τα τελευταία δέκα χρόνια, όμως, η επιστημονική γνώση γύρω από τις ημικρανίες έχει αλλάξει σημαντικά, όπως και οι διαθέσιμες επιλογές θεραπείας. Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετώπιζαν διαχρονικά οι ασθενείς ήταν η έλλειψη κατανόησης και συμπαράστασης από το περιβάλλον τους.
Η μεγάλη διαφορά σήμερα είναι ότι οι επιστήμονες γνωρίζουν πολύ καλύτερα τι συμβαίνει στον εγκέφαλο και γιατί προκαλούνται αυτά τα επεισόδια.
Οι πονοκέφαλοι χωρίζονται γενικά σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τους πρωτοπαθείς πονοκεφάλους, που δεν οφείλονται σε κάποια άλλη υποκείμενη πάθηση, και τους δευτεροπαθείς πονοκεφάλους, οι οποίοι μπορεί να συνδέονται με σοβαρές καταστάσεις όπως εγκεφαλικό επεισόδιο, μηνιγγίτιδα, όγκο ή αιμορραγία στον εγκέφαλο.
Οι ημικρανίες ανήκουν στους πρωτοπαθείς πονοκεφάλους, όμως συχνά συγχέονται με άλλες μορφές, γεγονός που για χρόνια δυσκόλεψε τη σωστή διάγνωση και αντιμετώπισή τους.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι οι ημικρανίες σχετίζονται με την ενεργοποίηση του τριδυμοαγγειακού συστήματος, ενός δικτύου νεύρων και αγγείων που μεταφέρει σήματα πόνου στον εγκέφαλο.
Κεντρικό ρόλο σε αυτό το σύστημα έχει το τρίδυμο νεύρο, ένα από τα σημαντικότερα αισθητικά νεύρα του κεφαλιού, το οποίο μεταφέρει πληροφορίες για την αφή, τον πόνο και τη θερμοκρασία.
Όταν το σύστημα αυτό ενεργοποιείται, απελευθερώνεται μια ουσία που ονομάζεται CGRP (πεπτίδιο σχετιζόμενο με το γονίδιο της καλσιτονίνης). Η ουσία αυτή ενεργοποιεί τα δίκτυα πόνου του εγκεφάλου και μπορεί να προκαλέσει από μέτριο έως πολύ έντονο, εξουθενωτικό πόνο.
Οι ειδικοί γνωρίζουν πλέον ότι η ημικρανία συνήθως εξελίσσεται σε τέσσερις φάσεις.
Η πρώτη είναι η προειδοποιητική φάση, η οποία μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και πριν από τον πόνο. Σε αυτή μπορεί να παρουσιαστούν συμπτώματα όπως έντονο χασμουρητό, κόπωση, συχνή ούρηση ή ασυνήθιστη επιθυμία για συγκεκριμένες τροφές.
Για χρόνια, οι ασθενείς κατηγορούνταν ότι ίσως προκαλούσαν οι ίδιοι την κρίση, για παράδειγμα τρώγοντας σοκολάτα ή τυρί. Οι νεότερες έρευνες, όμως, δείχνουν ότι συμβαίνει το αντίθετο: οι αλλαγές στον εγκέφαλο πριν από την ημικρανία προκαλούν αυτές τις λιγούρες.
Μετά ακολουθεί η αύρα, η οποία εμφανίζεται περίπου στο 30% των ασθενών και μπορεί να περιλαμβάνει διαταραχές στην όραση, μούδιασμα στο πρόσωπο ή στα άκρα και δυσκολία στην ομιλία.
Στη συνέχεια έρχεται η ίδια η κρίση ημικρανίας, η οποία μπορεί να διαρκέσει από τέσσερις έως και 72 ώρες. Τέλος, υπάρχει η φάση μετά την ημικρανία, κατά την οποία πολλοί άνθρωποι αισθάνονται εξαντλημένοι για μία ή και δύο ημέρες.
Όπως πολλά συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού, έτσι και ο μηχανισμός της ημικρανίας πιθανότατα εξελίχθηκε για κάποιο λόγο.
Ορισμένοι επιστήμονες θεωρούν ότι η αυξημένη ευαισθησία στον πόνο μπορεί να λειτουργούσε προστατευτικά στο παρελθόν, προειδοποιώντας τον άνθρωπο ότι κάτι δεν πάει καλά στον οργανισμό του.
Άλλες θεωρίες υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι με μεγαλύτερη ευαισθησία σε φως, ήχους και κινήσεις ίσως είχαν πλεονέκτημα επιβίωσης, καθώς ήταν πιο προσεκτικοί απέναντι σε πιθανούς κινδύνους.
Σήμερα, όμως, αυτή η ευαισθησία μπορεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα στην καθημερινότητα. Για πολλούς ασθενείς, οι ημικρανίες επηρεάζουν σημαντικά την εργασία και την ποιότητα ζωής τους.
Οι ημικρανίες εμφανίζονται περίπου δύο φορές συχνότερα στις γυναίκες σε σχέση με τους άνδρες. Οι λόγοι φαίνεται να σχετίζονται τόσο με ορμονικές διαφορές όσο και με τον τρόπο που ο εγκέφαλος ανταποκρίνεται στα χημικά του πόνου.
Το γεγονός αυτό ίσως εξηγεί και γιατί για πολλά χρόνια η πάθηση δεν αντιμετωπιζόταν με τη σοβαρότητα που απαιτούσε.
Παράγοντες όπως η έλλειψη ύπνου, ο υπερβολικός ύπνος, η διακοπή της καφεΐνης, η αφυδάτωση και το έντονο στρες μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα εμφάνισης ημικρανίας.
Όσον αφορά τη χρήση οθονών, τα στοιχεία δεν είναι ακόμη ξεκάθαρα. Οι περισσότεροι ασθενείς είναι ευαίσθητοι στο φως, όμως δεν έχει αποδειχθεί πλήρως ότι η χρήση κινητών ή υπολογιστών προκαλεί άμεσα κρίσεις.
Η ανακάλυψη του ρόλου του CGRP έχει ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπείες. Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί φάρμακα που στοχεύουν συγκεκριμένα αυτή την ουσία και μπορούν να μειώσουν τις κρίσεις.
Στις νέες επιλογές περιλαμβάνονται τα gepants, φάρμακα που εμποδίζουν τον υποδοχέα του CGRP, αλλά και τα μονοκλωνικά αντισώματα κατά του CGRP, τα οποία χορηγούνται συνήθως με μηνιαίες ενέσεις.
Οι θεραπείες αυτές θεωρούνται σημαντική εξέλιξη στην αντιμετώπιση των ημικρανιών, ωστόσο το υψηλό κόστος και η περιορισμένη πρόσβαση παραμένουν προβλήματα για αρκετούς ασθενείς.
Παρά τις δυσκολίες, οι ειδικοί τονίζουν ότι η εικόνα έχει αλλάξει: οι ημικρανίες πλέον αναγνωρίζονται ως πραγματική νευρολογική πάθηση και υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι αντιμετώπισής τους.
Οι πονοκέφαλοι μπορεί να υπάρχουν εδώ και χιλιάδες χρόνια, όμως η επιστήμη έχει κάνει σημαντικά βήματα ώστε να πάψουν να θεωρούνται απλώς ένας «συνηθισμένος πόνος» και να αντιμετωπίζονται ως μια σοβαρή κατάσταση που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους.
Πηγή: Guardian