Εικόνες από drone από το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη έξω από την Λάρισα, σύγκρουση εμπορικής και επιβατικής αμαξοστοιχίας, Τετάρτη 1 Μαρτίου 2023 (MOTIONTEAM/ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΕΡΒΕΡΙΔΗΣ)
Μπορεί το ETCS να παρουσιάζεται ως «εγκατεστημένο, λειτουργικό και αδειοδοτημένο στα περισσότερα τμήματα», στην πράξη, όμως, εξακολουθεί να μην λειτουργεί. Οι επανειλημμένες δεσμεύσεις για την πλήρη ενεργοποίηση αυτού του κρίσιμου συστήματος ασφαλείας του ελληνικού σιδηροδρόμου παραμένουν μέχρι σήμερα ανεκπλήρωτες.
Η επιβεβαίωση ήρθε κατά την ακρόαση στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής για την υπόθεση των Τεμπών, την Πέμπτη (23/7). Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας «Σιδηρόδρομοι Ελλάδος», Χρήστος Παληός, απαντώντας στις ερωτήσεις της βουλεύτριας του ΠΑΣΟΚ Μιλένας Αποστολάκη, προχώρησε σε μια ιδιαίτερα σοβαρή παραδοχή: τρία χρόνια μετά το δυστύχημα των Τεμπών, το ETCS παραμένει εκτός λειτουργίας.
Το ETCS, δηλαδή το European Train Control System, είναι ένα ευρωπαϊκό σύστημα σηματοδότησης και ελέγχου των τρένων. Έχει σχεδιαστεί ώστε να εξασφαλίζει την ασφαλή κυκλοφορία των συρμών στα σιδηροδρομικά δίκτυα της Ευρώπης. Βασική λειτουργία του είναι ο διαρκής έλεγχος και η παρακολούθηση της κίνησης των τρένων. Στόχος είναι να διατηρείται συνεχής σύνδεση ανάμεσα στον συρμό και στο κέντρο ελέγχου, ώστε η ταχύτητα και η ακριβής θέση του τρένου να ελέγχονται βάσει δεδομένων πραγματικού χρόνου.
Η λειτουργία του βασίζεται στη μετάδοση πληροφοριών προς το τρένο μέσω ειδικού εξοπλισμού, ο οποίος είναι τοποθετημένος κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής. Οι πληροφορίες αφορούν τα επιτρεπόμενα όρια ταχύτητας, την απόσταση από τον επόμενο σταθμό ή φωτεινό σηματοδότη και την ύπαρξη ενδεχόμενων κινδύνων. Με αυτόν τον τρόπο, ο μηχανοδηγός λαμβάνει επικαιροποιημένες οδηγίες για την κίνηση του συρμού. Το ETCS αποτελεί, παράλληλα, βασικό τμήμα της προσπάθειας δημιουργίας διαλειτουργικών ευρωπαϊκών σιδηροδρόμων, καθώς επιτρέπει στα τρένα να κινούνται χωρίς εμπόδια μεταξύ χωρών που χρησιμοποιούν διαφορετικά εθνικά συστήματα σηματοδότησης.
Το σύστημα διαρθρώνεται σε τρία βασικά επίπεδα, από το Επίπεδο 0 έως το Επίπεδο 2, τα οποία διαφοροποιούνται ανάλογα με τις λειτουργίες και τον τρόπο επικοινωνίας που υποστηρίζουν.
Το Επίπεδο 0 αφορά τρένα τα οποία διαθέτουν ενσωματωμένο εξοπλισμό ETCS, αλλά κινούνται σε σιδηροδρομικές γραμμές όπου το σύστημα δεν έχει ακόμη εγκατασταθεί. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο εξοπλισμός του τρένου δεν λαμβάνει άδειες ή εντολές κίνησης από υποδομές ETCS. Η λειτουργία του βασίζεται κυρίως στα δεδομένα που εισάγει χειροκίνητα ο μηχανοδηγός.
Το σύστημα πραγματοποιεί μόνο έναν βασικό έλεγχο της ταχύτητας, ενώ η κίνηση του συρμού εξακολουθεί να διέπεται από τους εθνικούς ή συμβατικούς κανόνες σηματοδότησης. Το Επίπεδο 0 χρησιμοποιείται συνήθως όταν ένα τρένο περνά από τμήμα χωρίς ETCS σε άλλο τμήμα στο οποίο το σύστημα έχει εγκατασταθεί.
Στο Επίπεδο 1 ενεργοποιείται η συνεχής εποπτεία της κίνησης του τρένου. Ο ενσωματωμένος υπολογιστής του συρμού ελέγχει διαρκώς τη μέγιστη επιτρεπόμενη ταχύτητα και υπολογίζει την καμπύλη πέδησης. Η καμπύλη πέδησης προσδιορίζει το σημείο και τον ρυθμό με τον οποίο πρέπει να φρενάρει το τρένο, προκειμένου να σταματήσει πριν από το όριο μέχρι το οποίο έχει λάβει άδεια να κινηθεί. Το συγκεκριμένο σημείο ονομάζεται «τέλος της άδειας κίνησης». Παρότι η κίνηση του τρένου εποπτεύεται συνεχώς, η επικοινωνία ανάμεσα στον συρμό και την υποδομή δεν είναι συνεχής.
Το Επίπεδο 2 είναι το πλέον εξελιγμένο από τα τρία βασικά επίπεδα, καθώς προσφέρει συνεχή επικοινωνία μεταξύ του τρένου και του κέντρου ελέγχου της γραμμής. Μέσω του ETCS, ο συρμός λαμβάνει σε πραγματικό χρόνο άδειες κίνησης, όρια ταχύτητας και άλλες κρίσιμες πληροφορίες. Έτσι καθίσταται δυνατή η ακριβέστερη παρακολούθηση της πορείας του και ο αποτελεσματικότερος έλεγχος των σιδηροδρομικών κινήσεων. Η λειτουργία αυτή περιορίζει σημαντικά το περιθώριο ανθρώπινου λάθους και ενισχύει τόσο την ασφάλεια όσο και την ομαλή λειτουργία ολόκληρου του δικτύου.
Εκτός από τα τρία βασικά επίπεδα, υπάρχει και το επίπεδο STM. Αυτό εφαρμόζεται σε τρένα που εξακολουθούν να κυκλοφορούν με παλαιότερα εθνικά συστήματα ελέγχου, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιούν τον ενσωματωμένο εξοπλισμό ETCS. Περισσότερες τεχνικές πληροφορίες σχετικά με τα διαφορετικά επίπεδα λειτουργίας του ETCS είναι διαθέσιμες στον σχετικό σύνδεσμο.
Η ΡΑΣ ζήτησε από τη Hellenic Train να προσκομίσει στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το ETCS μπορεί να λειτουργεί πλήρως και σωστά στο σύνολο των 100 οχημάτων. Ζήτησε, επίσης, αναλυτική και επικαιροποιημένη καταγραφή ολόκληρου του τροχαίου υλικού που χρησιμοποιεί η εταιρεία, καθώς και ένα σαφές σχέδιο για τη διαχείριση των οχημάτων τα οποία βρίσκονται εκτός λειτουργίας. Κατά τον έλεγχό της, η Ρυθμιστική Αρχή Σιδηροδρόμων εντόπισε σοβαρές ανακρίβειες και ελλιπή στοιχεία στο επίσημο ελληνικό σιδηροδρομικό μητρώο. Για τον λόγο αυτό ζήτησε την άμεση και ολοκληρωμένη επικαιροποίησή του.