Πηγή Freepik
Η ανθρωπότητα μπορεί να ανεβάσει το βιοτικό της επίπεδο, να μειώσει την ανισότητα και να συγκρατήσει την υπερθέρμανση του πλανήτη εντός ορίων αύξησης 2°C, σώζοντας τον εαυτό της από την καταστροφή, σύμφωνα με ένα ευρύ όραμα ακαδημαϊκών.
Η έκθεση του Παγκόσμιου Εργαστηρίου Ανισότητας (World Inequality Lab – WIL), φιλοδοξεί να αποτελέσει την πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια μέχρι σήμερα για την πλοήγηση στην πολυκρίση που ωθεί τον κόσμο προς την κλιματική κατάρρευση, τον πολιτικό εξτρεμισμό κι ολοένα μεγαλύτερες οικονομικές και κοινωνικές εντάσεις.
Προσφέρει ένα σύνολο τολμηρών πολιτικών προτάσεων, που περιλαμβάνουν βαριά φορολόγηση της περιουσίας των δισεκατομμυριούχων, δραστική μείωση των ωρών εργασίας, αλλαγή διατροφικών συνηθειών και στροφή των επενδύσεων από τομείς έντασης υλικών πόρων, όπως η βιομηχανία και η εξόρυξη, προς την εκπαίδευση και την υγεία.
Εάν ληφθούν αυτά κι άλλα μέτρα, αναφέρει η έκθεση, τα εισοδήματα του 89% του παγκόσμιου πληθυσμού θα διπλασιαστούν έως το 2100 και η υπερθέρμανση του πλανήτη θα παραμείνει κάτω από τους 2°C πάνω από τον προβιομηχανικό μέσο όρο.
Οι συντάκτες υποστηρίζουν ότι το όραμά τους παρέχει μια θετική εναλλακτική λύση απέναντι στις ζοφερές προβλέψεις της ακροδεξιάς παράταξης που υποστηρίζει την τεχνολογική εκμετάλλευση πόρων, των εθνικιστών και των δισεκατομμυριούχων, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι το μέλλον θα φέρει αναπόφευκτα περισσότερα ορυκτά καύσιμα, κλιματική απορρύθμιση και ανισότητα.
«Υπάρχει μια τεράστια πολιτισμική, πνευματική και πολιτική μάχη που διεξάγεται. Και όλοι έχουμε έναν ρόλο να παίξουμε», δήλωσε ο Thomas Piketty, συνδιευθυντής του WIL και καθηγητής στη Σχολή Οικονομικών του Παρισιού.
«Η ιδεολογία που βλέπουμε με τον [Ντόναλντ] Τραμπ και όλους τους μικρο-Τραμπ που έχουμε σε ολόκληρη την Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο απλώς δεν πρόκειται να αποδώσει. Στο τέλος της ημέρας, θα πρέπει να καταλήξουμε σε αυτή τη συνεργατική ανακατανομή πόρων και εξουσίας, διότι η εναλλακτική θα οδηγήσει απλώς σε καταστροφικά αποτελέσματα, τόσο σε περιβαλλοντικό και κλιματικό επίπεδο, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο».
Η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη επιχειρεί να υπερβεί τις αδυναμίες των κυρίαρχων προσεγγίσεων απέναντι στην πολυκρίση, συμπεριλαμβανομένης της υπέρμετρα υλιστικής έμφασης των παραδοσιακών κομμάτων της αριστεράς, της αμφισβητούμενης αποτελεσματικότητας της οικονομικής αποανάπτυξης που προτείνουν πολλοί οικολόγοι, και της έλλειψης μελετών κοινωνικού αντίκτυπου από τη Διακυβερνητική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή.
Η έκθεση στοχεύει στη διόρθωση αυτών των περιορισμών ενσωματώνοντας μελέτες περί ανισότητας, κλιματική επιστήμη και προτάσεις για τη δημιουργία ενός πολιτικού συνασπισμού ικανού να μεταρρυθμίσει την παγκόσμια χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική.
Αυτό το «σχέδιο για την ισότητα και την ευημερία εντός πλανητικών ορίων» είναι προϊόν 45 συγγραφέων και βασίζεται σε βάσεις δεδομένων που συνέταξαν περισσότεροι από 200 ερευνητές από όλο τον κόσμο.
Στον πυρήνα του βρίσκεται η έννοια της επάρκειας – η ιδέα ότι οι άνθρωποι μπορούν να απολαμβάνουν μια ευημερούσα, υγιή ζωή χωρίς να επιδιώκουν διαρκώς να καταναλώνουν ή να συσσωρεύουν όλο και περισσότερα υλικά αγαθά που υποβαθμίζουν τον φυσικό κόσμο από τον οποίο εξαρτάται κάθε μορφή ζωής.
«Ένα επιπλέον ευρώ ΑΕΠ στην εκπαίδευση και την υγεία έχει τρεις έως τέσσερις φορές μικρότερο υλικό αποτύπωμα και κατανάλωση ενέργειας από ένα επιπλέον ευρώ ΑΕΠ στον μεταποιητικό τομέα. Γι’ αυτό οι τομεακές μετατοπίσεις είναι εξαιρετικά σημαντικές», πρόσθεσε ο Piketty.
Η αντιμετώπιση της ανισότητας αποτελεί κεντρικό στόχο. Σύμφωνα με το σχέδιο, το μέσο κατά κεφαλήν ακαθάριστο εθνικό εισόδημα παγκοσμίως θα ανέρχεται σε 5.000 ευρώ τον μήνα μέχρι το τέλος του αιώνα – μια αύξηση για σχεδόν όλους, με τα μεγαλύτερα κέρδη στον παγκόσμιο νότο. Εξαίρεση θα αποτελούν οι υπερπλούσιοι, οι οποίοι θα φορολογούνται υψηλά επειδή φέρουν τη μεγαλύτερη ευθύνη για την κλιματική κρίση. Το μερίδιο του παγκόσμιου πλούτου που κατέχουν οι δισεκατομμυριούχοι (που αποτελούν μόλις το 0,001% του παγκόσμιου πληθυσμού) θα πέσει από 6% σε 0,05%, ενώ το φτωχότερο 50% θα δει το μερίδιό του στον πλούτο να αυξάνεται από 2% σε 30%.
Η άλλη προτεραιότητα είναι η μείωση των κλιματικών κινδύνων μέσω της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης μείωσης των εκπομπών. Η έκθεση λαμβάνει τρία σενάρια απανθρακοποίησης που περιγράφονται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας και τα προβάλλει έως το 2100. Στο πιο φιλόδοξο σχέδιό της, το κεφάλαιο θα ανακατευθυνθεί από τα πλουσιότερα άτομα του κόσμου και θα επενδυθεί σε αιολικές, ηλιακές και άλλες ανανεώσιμες τεχνολογίες, για να επιταχυνθεί η πλήρης απανθρακοποίηση και ηλεκτροδότηση των ενεργειακών πόρων έως το 2050. Περαιτέρω εξοικονομήσεις εκπομπών θα προέλθουν από τη μείωση των ωρών εργασίας και την αλλαγή διατροφικών συνηθειών και οικονομικής δραστηριότητας.
Αυτό προβλέπεται να συγκρατήσει την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας στους 1,8°C έως το τέλος του αιώνα – σημαντικά χαμηλότερα από τις καταστροφικές εκτιμήσεις των 4°C έως 4,5°C υπό σενάρια βραδείας απανθρακοποίησης και διαρκώς αυξανόμενης ζήτησης για υλικά αγαθά. Είναι επίσης καλύτερο από τους 1,9°C που προβλέπονται υπό ένα σενάριο οριζόντιας οικονομικής αποανάπτυξης.
Κλειδί μεταξύ των πρακτικών βημάτων που απαιτούνται για την επίτευξη των στόχων της έκθεσης θα ήταν η δημιουργία ενός παγκόσμιου ταμείου δικαιοσύνης για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης και την εποπτεία της αύξησης των δαπανών για εκπαίδευση και υγεία στο 38% του παγκόσμιου ΑΕΠ, από 13% σήμερα. Το έργο αυτό θα υποστηριζόταν από ένα παγκόσμιο κυρίαρχο ταμείο, το οποίο θα επαναφέρει την παγκόσμια κατανομή δημόσιου και ιδιωτικού πλούτου σε αναλογίες που είχαν να παρατηρηθούν από το 1970.
«Ένας κατοικήσιμος, ισότιμος 21ος αιώνας είναι υλικά εφικτός», καταλήγει η έκθεση. «Αυτό που στέκεται εμπόδιο δεν είναι η τεχνική αδυναμία, αλλά η πολιτική επιλογή και η δύσκολη αλλά κρίσιμη εργασία οικοδόμησης ενός συνασπισμού πίσω από αυτήν».
Η Cornelia Mohren, συν-συγγραφέας και συντονίστρια περιβάλλοντος στο WIL, αναγνώρισε ότι η έκθεση είναι «οραματική και ίσως ουτοπική», αλλά δήλωσε ότι αυτό είναι απαραίτητο για να δείξει ότι υπάρχουν και άλλοι δρόμοι.
«Είναι καλό να γνωρίζουμε ότι μπορούμε να συνδυάσουμε έναν ισότιμο κόσμο με την παραμονή εντός των ανθρακικών προϋπολογισμών», είπε. «Αυτό είναι ένα πολύ χρήσιμο αποτέλεσμα. Με κάνει να νιώθω ελπίδα. Είδαμε τι είναι δυνατό, βλέπουμε επίσης πόσο δύσκολο είναι με αυτήν την πολιτική πραγματικότητα, η οποία μπορεί να είναι καταθλιπτική».
Ο Piketty δήλωσε ότι η σύγχρονη ιστορία δείχνει ότι οι στόχοι της έκθεσης είναι εφικτοί. Χώρες όπως η Σουηδία και η Νορβηγία ήταν κάποτε εξαιρετικά διχασμένες οικονομικά, αλλά σημείωσαν ταχεία πρόοδο στη μείωση της ανισότητας χάρη σε κυβερνητικές πολιτικές και επαναπροσανατολισμό των επενδύσεων προς την εκπαίδευση και την υγεία, ενώ οι ώρες εργασίας στην Ευρώπη έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ από τον 19ο αιώνα, γεγονός που συνάδει με τον στόχο που οραματίζεται η έκθεση.
Το κλειδί, πρόσθεσε ο Piketty, είναι να αντιμετωπιστούν από κοινού η ανισότητα και η κατοικησιμότητα του πλανήτη. Χωρίς αυτήν τη διττή προσέγγιση, είπε, οι κυβερνήσεις κινδυνεύουν να επαναλάβουν τα λάθη που προκάλεσαν τις διαμαρτυρίες των «κίτρινων γιλέκων» (gilets jaunes) στη Γαλλία εναντίον ενός φόρου άνθρακα που θα έπληττε περισσότερο τις εργαζόμενες και μεσαίες τάξεις παρά τους πλούσιους.
«Εάν δεν το θέσετε αυτό στο κέντρο της ανάλυσής σας και αν μιλάτε για πράσινες πολιτικές και περιβάλλον αφηρημένα, απλώς δεν θα λειτουργήσει», δήλωσε.
Η έκθεση θα παρουσιαστεί και θα συζητηθεί στο Παγκόσμιο Συνέδριο Ανισότητας (World Inequality Conference) από τις 4 έως τις 6 Ιουνίου στο Παρίσι, με ομιλητές όπως οι Ha-Joon Chang, Jean Drèze, Jayati Ghosh, Mariana Mazzucato, Branko Milanović, Lea Ypi και Gabriel Zucman.
Ο Jason Hickel, καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και επισκέπτης ανώτερος ερευνητής στο LSE, δήλωσε: «Πρόκειται για μια σημαντική και επίκαιρη παρέμβαση. Όλα αυτά είναι τεχνικά εφικτά – μπορούμε να έχουμε μια καλή ζωή για όλους εντός πλανητικών ορίων – αλλά θα απαιτήσει οργανωμένο πολιτικό αγώνα για να γίνουν πραγματικότητα».
Πηγή Guardian