Ο Στράτος Λακιός είναι ένας επιχειρηματίας δεινός, που τα καλοκαίρια αφήνει πίσω ισολογισμούς και άγχη ορτσάροντας τα πανιά του σερφ του στα μελτέμια του Αιγαίου. Μέχρι να ενώσει τη μπάσα φωνή του σε μια δραστήρια χορωδία των Αθηνών, η μόνη του συγγένεια με την τέχνη ήταν η εξ’ αίματος: Η εικαστικός Λίζα Σωτίλη, στενή φίλη του Ιόλα και του Νουρέγιεφ και συνεργάτιδα του Ντε Κίρικο, είναι η πολυαγαπημένη θεία που μπόλιασε τα ανίψια της όχι μόνο με την αισθητική της, αλλά και με το ελεύθερο πνεύμα της. «Δεν έχουμε ηλικία», συνηθίζει να λέει η θεία – θεά όλων μας.
Φίλος παιδικός –αναπόσπαστο κομμάτι στο παζλ των ανέμελων καλοκαιριών μας στο νησί– με σπουδές και μεταπτυχιακά, μανατζεριλίκια και επενδυτικά πλάνα, αλλά και γλέντια και ξενύχτια… Το τραγούδι του έλειπε.
«Έλα, πες αλήθεια: τι ήταν αυτό που σε πήγε χορωδία στα βάθη της μέσης ηλικίας;», τον ρωτάω.
«Τέλος χειμώνα, βράδυ, στο σπίτι στο Θυμάρι. Χτυπάει το τηλέφωνο και ένας καλός και παλιός συνάδελφος που μετέχει στην Κοινοτική Χορωδία της Σχολής Μωραίτη, του σχολείου απ’ όπου κι εγώ αποφοίτησα, μου λέει: “Θέλουμε να έρθεις την Πέμπτη. Είναι επείγον, μας λείπει ένας μπάσος”. “Αντώνη, τι μου λες τώρα; Είμαι άσχετος”. “Μη σε νοιάζει”. Τη χορωδία τη διευθύνει μία χαρισματική γυναίκα (σ.σ. η Βάγια Παπαπαγιαννοπούλου). Όταν συναντήθηκα με τη μαέστρο κατάλαβα τι εννοούσε. Η Βάγια μάς βγάζει ό,τι καλύτερο έχουμε».
Κάπως έτσι, ο Αντώνης έπεισε τον Στράτο: «Εκείνη την Πέμπτη πέρασα το κατώφλι του σχολείου που είχα αφήσει σαράντα χρόνια πριν. Στην αίθουσα μουσικής, ένας παλιός “μαθητής” -γνωστός γαστρεντερολόγος σήμερα- με ακούει και λέει: “Πω! Πω! Μπάσος του κερατά!”. Σαν μπάσος, λοιπόν, κάθισα πίσω-πίσω και βρέθηκα να τραγουδάω Indodana, ένα παραδοσιακό τραγούδι γκόσπελ της Αφρικής, που συχνά περιλαμβάνεται στο ρεπερτόριο των μεγάλων χορωδιών.
»Μετά από αυτή τη μέρα, αποφάσισα να μιλήσω με τη μαέστρο της χορωδίας. Και την επόμενη Πέμπτη ένωσα τη φωνή μου μαζί με άλλους σαράντα περίπου ανθρώπους με διαφορετικές ζωές και φωνές. Και από τότε, κάθε Πέμπτη ξεκινάω από το Φάληρο για το Ψυχικό: Μια ώρα δρόμος πήγαινε, άλλη τόση γύρνα και δύο ώρες εκεί… Όλες με χαμόγελο».
Τον διακόπτω για να του αναφέρω πρόσφατη επιστημονική μελέτη, σύμφωνα με την οποία η συμμετοχή σε μία χορωδία λειτουργεί σαν μια μορφή λειτουργικού διαλογισμού και ανακουφίζει από το στρες. Ναι, αλλά δεν ήταν το στρες αυτό που τον οδήγησε εκεί. Τότε τι;
«Προσπάθησα να απαντήσω πριν με ρωτήσεις εσύ. Ήταν το πιάνο που έπαιζα σαν παιδί; Κάπως καταπιεστικά, σημειωτέον, αλλά παρότι το είχα διαγράψει, μάλλον μου άρεσε; Μπα, δεν ήταν αυτός ο λόγος. Ήταν που μεγάλωσα και νιώθω απελευθερωμένος να κάνω πράγματα καινούργια; Ούτε αυτό ήταν που με έβαλε στη χορωδία. Στο μεταξύ άρχισα να πηγαίνω και τις Κυριακές, που δεν ήταν “υποχρεωτική” η συμμετοχή.
«Τότε τι;», τον ρωτάω.
«Όταν είμαστε ακόμη στη δεκαετία των είκοσι και πάμε για τα τριάντα, είναι η φάση που τελειώνουμε πανεπιστήμια, ίσως έχουμε πάρει και κανένα μάστερ, έχουμε επενδύσει στη γνώση και την εξειδίκευση και μπαίνουμε στη δουλειά για να φτιάξουμε τη ζωή μας. Καθώς μεγαλώνεις, νιώθεις ότι δε σου φτάνει αυτό για να λες ότι «ζεις» και ψάχνεις κάτι για να καταπιαστείς. Στη δική μου ζωή κάπως έτσι μπήκε η άσκηση και το σερφ, και όλα θεώρησα ότι είναι καλά: η γυμναστική μου δίνει καλή φυσική κατάσταση, οι ενδορφίνες κάνουν τη δουλειά τους… μια χαρά. Μέχρι λοιπόν να πέσει η πρόταση του Αντώνη, έλεγα ότι είμαι ευχαριστημένος: Έχω τη δουλειά μου από όπου ζω, έχω την άσκηση που με βοηθάει να μένω υγιής και να έχω καλή φυσική κατάσταση, τι δεν έχω; Όταν πήγα στο παλιό μου σχολείο και κάθισα ως μπάσος πίσω-πίσω, το κατάλαβα: μου έλειπε η τροφή της ψυχής. Κι αυτό το τάισμα νομίζω το παίρνεις μόνο από την τέχνη. Οποιαδήποτε τέχνη. Η χορωδία μου άγγιξε την ψυχή. Γι’ αυτό ξυπνάω πια νωρίς τις Κυριακές».
Τα μάτια του πετούν σπίθες, το χαμόγελό του αγγίζει τα πιο πλατιά όρια. Μιλάει γρήγορα. Έχει πει αυτό που ήθελε και βιάζεται για να είναι στην ώρα του στην πρόβα. Είναι Μάιος και σε λίγες μέρες η Κοινοτική Χορωδία της Σχολής Μωραΐτη θα συμμετάσχει στο Φεστιβάλ Κοινοτικών Χορωδιών του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Θα ακολουθήσει συναυλία στο Δημαρχείο Παπάγου και αργότερα το ταξίδι της χορωδίας στο Βερολίνο για το φεστιβάλ Berlin Loves You.
«Οι πρόβες είναι απαιτητικές. Αλλά είναι πολύ ωραίο να επικοινωνείς και να ενώνεις τη φωνή σου με άλλους ανθρώπους, όχι για να ακουστείς εσύ αλλά για να βγει “η φωνή” της χορωδίας».
Η χορωδία είναι μία δεμένη κοινότητα. Η ένωσή σου σε αυτή σου χαρίζει το αίσθημα του «ανήκειν», που μπορεί να σου αλλάξει τη ζωή. Σύμφωνα με επιστημονική μελέτη που έγινε για λογαριασμό της Chorus America, της ένωσης αμερικανικών και καναδικών χορωδιών, πάνω από το 70% των συμμετεχόντων σε χορωδίες νιώθουν λιγότερη μοναξιά.
Χαιρετάω τον παλιό μου φίλο, που τρέχει με την παρτιτούρα του Indodana, στο χέρι και του εύχομαι «καλή πρόβα» για την πρώτη του συναυλία. «Έχεις τρακ;», τον ρωτάω. «Όχι. Είμαι εξήντα και δε με νοιάζει τίποτα».