Πόση εξουσία είναι πάρα πολλή εξουσία;

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να απολαμβάνει τη δημιουργία εντυπώσεων όπως και να επιδεικνύει την προσωπική του εξουσία.

Περιβάλλει τον εαυτό του με μέλη του υπουργικού συμβουλίου και αξιωματούχους που τον επαινούν δημόσια. Επιτίθεται σε παγκόσμιους ηγέτες που έχουν εκπέσει από την εύνοιά του. Και ασκεί πίεση σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες για να εκτελούν τις εντολές του.

Πλησιάζοντας στο μέσο της δεύτερης θητείας του στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ δήλωσε πρόσφατα σε έναν δημοσιογράφο ότι «δεν υπάρχουν όρια» στην εξουσία του.

Αυτή η προσέγγιση, ωστόσο, φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με το λεγόμενο «αμερικανικό πείραμα», το οποίο ξεκίνησε πριν από 250 χρόνια, όταν η χώρα διακήρυξε την ανεξαρτησία της από τη βρετανική μοναρχική κυριαρχία.

Τι θα έλεγαν αυτοί οι επαναστάτες για τον σημερινό αρχηγό του αμερικανικού κράτους; Όχι και πολλά καλά, λένε οι επικριτές του.

Εκατομμύρια έχουν διαδηλώσει σε αντι-Τραμπ διαμαρτυρίες σε όλες τις ΗΠΑ και τον κόσμο, με πανό που γράφουν «Όχι Βασιλιάδες», «Δημοκρατία, Όχι Μοναρχία» και «Έχουμε Σύνταγμα, Όχι Βασιλιά».

Υποστηρίζουν ότι ο Τραμπ ωθεί την εξουσία του πιο πέρα από ό,τι τόλμησαν προηγούμενοι πρόεδροι.

Δεν έλαβε, για παράδειγμα, έγκριση από το Κογκρέσο πριν εξαπολύσει πόλεμο στο Ιράν. Και κράτησε τους περισσότερους νομοθέτες στο σκοτάδι σχετικά με τη στρατιωτική επιχείρηση στη Βενεζουέλα για την απαγωγή του προέδρου Νικολάς Μαδούρο.

Εργαλειοποίησε επίσης έκτακτες εξουσίες για να παρακάμψει την ανάγκη νομοθεσίας πριν επιβάλει δασμούς σε όλο τον κόσμο – μια κίνηση που το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε αργότερα ως αντισυνταγματική.

Χρησιμοποιώντας το Υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ για να ερευνήσει και να διώξει αντιληπτούς αντιπάλους του, συμπεριλαμβανομένου του πρώην διευθυντή του FBI Τζέιμς Κόμι, ο Τραμπ κατηγορείται ότι καταργεί τον παραδοσιακό διαχωρισμό μεταξύ του Λευκού Οίκου και των ομοσπονδιακών εισαγγελέων που υπάρχει από το σκάνδαλο Γουότεργκέιτ του προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον.

«Δεν αισθάνομαι σαν βασιλιάς», δήλωσε πρόσφατα ο Τραμπ όταν ρωτήθηκε για τις διαμαρτυρίες «Όχι Βασιλιάδες». «Πρέπει να περάσω από την κόλαση για να εγκριθούν τα πράγματα».

Ο Ντόναλντ Τραμπ, φυσικά, εξελέγη έχοντας υποσχεθεί να εφαρμόσει ριζικές αλλαγές σχεδόν σε όλους τους τομείς της αμερικανικής πολιτικής και διακυβέρνησης. Από τη μετανάστευση μέχρι το εμπόριο και τις σχέσεις με τους ιστορικούς συμμάχους της Αμερικής – πολλοί ψηφοφόροι που υποστήριξαν τον Τραμπ το 2024 έναντι του πρώην προέδρου Τζο Μπάιντεν αναμφίβολα ανέμεναν ριζικές αλλαγές.

Τέσσερις στους πέντε Ρεπουμπλικάνους εγκρίνουν το έργο του Τραμπ, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις του YouGov. Ωστόσο, μεταξύ όλων των Αμερικανών ψηφοφόρων, η αποδοχή του έχει πέσει κάτω από το 40%, σημαντικά μειωμένη από την αρχή της δεύτερης θητείας του.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι ο πρώτος πρόεδρος που προσπαθεί να επεκτείνει τις εξουσίες του, σύμφωνα με τον Julian Zelizer, καθηγητή Ιστορίας και Δημοσίων Υποθέσεων στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον. Αλλά σημείωσε ότι δεν μπορεί να «σκεφτεί άλλον πρόεδρο που έχει πάει τόσο μακριά, που είναι τόσο γοητευμένος από την εξουσία».

Ωστόσο, ο Joshua Treviño, ανώτερος διευθυντής στο συντηρητικό think tank America First Policy Institute, προειδοποιεί να μην συγχέεται η προσεκτικά επιμελημένη εικόνα του Τραμπ με μια επέκταση των εξουσιών του προεδρικού αξιώματος.

«Είναι εύκολο να συγχέεται η αισθητική με την ουσία με τον πρόεδρο Τραμπ», δήλωσε ο Treviño.

Ανέφερε τους Φράνκλιν Ντ. Ρούσβελτ και Ρίτσαρντ Νίξον ως προηγούμενους προέδρους που προσπάθησαν να επεκτείνουν την εκτελεστική εξουσία, λέγοντας: «Θα αντικρούσω αρκετά έντονα την ιδέα ότι ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει κάτι ποιοτικά μοναδικό στην αμερικανική ιστορία».

Το ακριβές πόση εξουσία πρέπει να έχει ένας μόνο πολιτικός αποτελεί εδώ και καιρό έντονη συζήτηση στις ΗΠΑ. Τον 18ο αιώνα, οι ιδρυτές πατέρες ανησυχούσαν τόσο πολύ για την επένδυση υπερβολικής εξουσίας στα χέρια ενός μόνο αρχηγού κράτους, που κάποιοι ήθελαν μια εκτελεστική επιτροπή να κυβερνά τη χώρα αντί για έναν πρόεδρο.

Άλλοι υποστήριξαν περισσότερη εξουσία.

«Εσύ φοβάσαι τον έναν – εγώ, τους λίγους», έγραψε ο Τζον Άνταμς, ο δεύτερος πρόεδρος των ΗΠΑ, στον Τόμας Τζέφερσον, τον τρίτο πρόεδρο, το 1787. «Συμφωνούμε απόλυτα ότι οι πολλοί πρέπει να έχουν μια πλήρη, δίκαιη και τέλεια Εκπροσώπηση. Εσύ φοβάσαι τη Μοναρχία· εγώ, την Αριστοκρατία. Γι’ αυτό θα έδινα περισσότερη Εξουσία στον Πρόεδρο και λιγότερη στη Γερουσία».

Κάποια στιγμή, οι ιδρυτές του αμερικάνικου έθνους εξέτασαν ακόμη και ορισμένους τίτλους που ακούγονταν σαφώς βασιλικοί. Συζήτησαν να αποκαλούν τον πρόεδρο «Αυτού Υψηλότητα», «Εξοχότητα» ή «Εκλεκτή Μεγαλειότητα». Σκέφτηκαν ακόμη και να τον αποκαλούν «Μεγαλειότατο».

Ο Τζορτζ Ουάσινγκτον, ο Τόμας Τζέφερσον και ο Μπέντζαμιν Φράνκλιν μπορεί κάλλιστα να συζήτησαν αυτά τα συνταγματικά ερωτήματα στην Ταβέρνα Middleton, μια παράκτια παμπ στην Αννάπολη του Μέριλαντ, που είναι παλαιότερη από την ίδια τη χώρα. Η ταβέρνα καυχιέται ότι όλοι τους ήπιαν εκεί στις πρώτες ημέρες της νεαρής δημοκρατίας.

Εκεί, η δημοσιογράφος του BBC News, Σάρα Σμιθ, αναφέρει ότι συνάντησε τη Lorraine Ross, η οποία γιόρταζε το δικό της ορόσημο – τα 60ά της γενέθλια. Είπε ότι ήθελε να απολαύσει και τα γενέθλια της Αμερικής, αλλά ανησυχούσε για το μέλλον της χώρας.

«Δεν θα τρέχω τριγύρω λέγοντας ζήτω οι ΗΠΑ, είμαστε ελεύθεροι», είπε.

Τόνισε επίσης ότι ανησυχούσε ιδιαίτερα για τις περικοπές στην οικονομική βοήθεια για οικογένειες που έχουν ανάγκη και παιδιά με ειδικές ανάγκες. Εξέφρασε οργή προς το Κογκρέσο επειδή «τον αφήνει [τον Τραμπ] να κάνει ό,τι θέλει και να αγνοεί όλους τους νόμους» που περιόριζαν τις συμπεριφορές των προέδρων στο παρελθόν.

Άλλοι Αμερικανοί με τους οποίους μίλησε η Σμιθ στην ταβέρνα ανυπομονούσαν απλώς για τους εορτασμούς της 4ης Ιουλίου, τους οποίους η κυβέρνηση Τραμπ έχει υποσχεθεί ότι θα είναι μεγαλύτεροι και καλύτεροι από ποτέ.

Ο John Knox φέρεται να είπε ότι δεν ήθελε να ασχοληθεί με την πολιτική γύρω από τον σημερινό πρόεδρο.

Ο Knox, που επισκεπτόταν από την Ατλάντα, είπε ότι αν οι άνθρωποι διαφωνούν με τον Τραμπ, η στιγμή να το εκφράσουν είναι στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου – όχι κατά τη διάρκεια των εορτασμών της 4ης Ιουλίου.

Στην άλλη άκρη της χώρας, σε ένα σημείο θέας στο Κίστοουν της Νότιας Ντακότα, στρατιωτικά αεροπλάνα πετούν από πάνω και πράκτορες της Μυστικής Υπηρεσίας προετοιμάζονται για την επίσκεψη του προέδρου την Παρασκευή. Θα περάσει την παραμονή των εορτασμών της 250ής επετείου επισκεπτόμενος το όρος Ράσμορ, όπου τα ομοιώματα τεσσάρων προέδρων είναι λαξευμένα στον γρανίτη βράχο.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αγκαλιάσει τα διάφορα memes που τον τοποθετούν στην πλαγιά του βουνού μαζί με τον Τζορτζ Ουάσινγκτον, τον Τόμας Τζέφερσον, τον Αβραάμ Λίνκολν και τον Θεόδωρο Ρούσβελτ. Πολλοί από τους υποστηρικτές του καλωσορίζουν την ιδέα. Υπάρχει ακόμη και ένα νομοσχέδιο ενώπιον του Κογκρέσου που απαιτεί την προσθήκη του Τραμπ σε αυτό το εμβληματικό μνημείο.

Ο Terry Davis και ο Tim Burke είναι μεταξύ μιας παρέας παλιών φίλων που ταξιδεύουν με τις μοτοσικλέτες τους στην καρδιά της Αμερικής από το ένα εθνικό πάρκο στο άλλο. Προσπάθησαν να βρουν εισιτήρια για την επίδειξη πυροτεχνημάτων του προέδρου την Παρασκευή το βράδυ, αλλά δεν τα κατάφεραν.

Ο Terry, 72 ετών, λέει στο BBC ότι ο Τραμπ θα πρέπει να είναι στο κέντρο και ο μεγαλύτερος. «Δεν ήμουν τόσο παθιασμένος με κανέναν άλλο πρόεδρο στο παρελθόν μέχρι που ανέλαβε τα ηνία αυτής της χώρας».

Αυτοί οι μοτοσικλετιστές γιορτάζουν αυτό που εξακολουθούν να βλέπουν ως την εξωκομματική, «αντισυστημική» ιδιότητα του Τραμπ – και είναι χαρούμενοι που χρησιμοποιεί τις εξουσίες του ως πρόεδρος για να αντιμετωπίσει τους Δημοκρατικούς και μια ομοσπονδιακή κυβέρνηση που αντιλαμβάνονται ως υπερβολικά παρεμβατική.

If any other president had done this, it would have been a massive controversy and talking point.

With our current weirdo, it has just been normalized. https://t.co/0rtVZBoOrS

— Mehdi Hasan (@mehdirhasan) May 30, 2026

«Πολύ αφότου φύγει από το αξίωμα, 20, 30 χρόνια από τώρα», λέει ο Tim, «πιστεύω ότι οι ιστορικοί θα πουν ότι υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους προέδρους στην ιστορία του έθνους μας για τα πράγματα που έχει κάνει γι’ αυτό».

Αυτό που κάνει ο πρόεδρος με τις εξουσίες του δεν επηρεάζει μόνο τους σημερινούς πολίτες της χώρας – μπορεί επίσης να διαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι μελλοντικοί πρόεδροι θα χρησιμοποιούν την εξουσία τους.

Ο Zelizer, ο ιστορικός, δήλωσε ότι «κάθε κεφάλαιο στην επέκταση της προεδρικής εξουσίας είχε μακροχρόνιες συνέπειες».

«Δημιουργεί πραγματικά προηγούμενα που οι μελλοντικοί πρόεδροι μπορούν να χρησιμοποιήσουν και που δεν είχαν πριν. Και τροφοδοτεί επίσης μια διαδικασία εξομάλυνσης όπου αυτό γίνεται απλώς μέρος αυτού που περιμένουμε από τους προέδρους να κάνουν».

Το πρότυπο για τον πρόεδρο τέθηκε το 1789, όταν οι ΗΠΑ ορκίστηκαν τον Τζορτζ Ουάσινγκτον ως τον πρώτο τους πρόεδρο.

Στην εναρκτήρια ομιλία του, ο Ουάσινγκτον φάνηκε ταπεινωμένος από την εξουσία που του δόθηκε, λέγοντας ότι ένας ηγέτης «θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα συνειδητός των δικών του ελλείψεων».

Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς τον Τραμπ – ο οποίος έχει δηλώσει «Είμαι ο σπουδαιότερος πρόεδρος στην ιστορία» – να εκφράζει παρόμοιο συναίσθημα.

Πηγή: BBC