EPA/TOMS KALNINS
Δύο εβδομάδες πριν από μια κρίσιμη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, οι εντάσεις ανάμεσα στον Τραμπ και τους ευρωπαίους συμμάχους αντί να αποκλιμακώνονται, οξύνονται. Στην επίσκεψη του ΓΓ του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε στον Λευκό Οίκο για να συναντήσει τον Ντόναλντ Τραμπ, δόθηκε από διεθνή ΜΜΕ ένας χαρακτήρας αποφυγής μιας δημόσιας σύγκρουσης πριν προλάβουν οι ηγέτες των 32 χωρών να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι.
Το πρόβλημα όμως φαίνεται να είναι κάτι πιο ουσιαστικό από τη διαχείριση μιας Συνόδου. Το ΝΑΤΟ αναμετριέται ξανά με το βασικό ερώτημα που το συνοδεύει από την ίδρυσή του: τι σημαίνει να είσαι σύμμαχος;
Η Συμμαχία γεννήθηκε το 1949, μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο, ως απάντηση στον φόβο της σοβιετικής απειλής. Η ιδέα ίδρυσής του θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν η πρόταση «επίθεση σε έναν σημαίνει επίθεση σε όλους». Πάνω σε αυτήν τη φράση χτίστηκε για δεκαετίες η ασφάλεια της Δυτικής Ευρώπης.
Από την πρώτη στιγμή η σταθερότητα της Συμμαχίας στηριζόταν σε έναν άτυπο καταμερισμό. Οι Ηνωμένες Πολιτείες πρόσφεραν από πυρηνική ομπρέλα, μέχρι πληροφορίες και τεχνολογία, όπως και την ευκαιρία στους Ευρωπαίους να προχωρήσουν στην οικονομική ενοποίηση. Από την άλλη πλευρά, οι Ευρωπαίοι διέθεσαν έδαφος, βάσεις και γεωγραφικό βάθος.
Όλοι γνώριζαν περίπου τον ρόλο τους σε έναν καταμερισμό άνισο, αλλά λειτουργικό. Το ΝΑΤΟ έγινε το θεσμικό σπίτι αυτής της σχέσης. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου όμως, οι παλιές βεβαιότητες άρχισαν να αμφισβητούνται. Παρά το γεγονός αυτό το ΝΑΤΟ έμεινε, επεκτάθηκε προς την Ανατολή, παρενέβη στα Βαλκάνια, πήγε στο Αφγανιστάν και ανέπτυξε νέες αποστολές.
Ο Τραμπ σήμερα θεωρεί ότι οι ΗΠΑ πλήρωναν και πληρώνουν πολλά για μια Συμμαχία υπό αμφισβήτηση. Για τον Τραμπ οι Ευρωπαίοι απολαμβάνουν ευνοϊκή προστασία. Γι’ αυτό πιέζει για αύξηση των αμυντικών δαπανών και επαναφέρει απειλές αποχώρησης. Μετά τον πόλεμο με το Ιράν, η δυσφορία του μεγάλωσε, καθώς οι σύμμαχοι φάνηκαν απρόθυμοι να στηρίξουν την αμερικανική γραμμή για τα Στενά του Ορμούζ.
Και το ουσιαστικό ερώτημα επανέρχεται, πιο εξειδικευμένα αυτήν τη φορα. Το ΝΑΤΟ φτιάχτηκε ως συμμαχικός αμυντικός οργανισμός ή ως μηχανισμός που αυτονόητα θα εξυπηρετεί τις αμερικανικές επιλογές; Αυτό το ερώτημα λοιπόν επανέρχεται ξανά και ξανά από τη δεκαετία του 2000 και έπειτα.
Πρακτικά μιλώντας, οι Ευρωπαίοι θέλουν μεν την αμερικανική προστασία απέναντι στην Ρωσία, αλλά φοβούνται ότι η Συμμαχία μπορεί να γίνει προέκταση της πολιτικής βούλησης της Ουάσιγκτον σε κάθε μέτωπο. Μήπως όμως έτσι δεν ήταν, τουλάχιστον μέχρι τον πόλεμο στο Αφγανιστάν;
Ο Ρούτε προσπαθεί να περπατήσει πάνω σε τεντωμένο σχοινί. Πρέπει να πείσει τον Τραμπ ότι οι σύμμαχοι κάνουν περισσότερα, χωρίς να υποσχεθεί πράγματα που αρκετές κυβερνήσεις ίσως αδυνατούν να υλοποιήσουν. Πολλές χώρες ήδη δυσκολεύονται δημοσιονομικά και πολιτικά, ενώ ο στόχος του 5% για την άμυνα έχει δημιουργήσει τεράστια πίεση. Το πιο δυνατό επιχείρημά του είναι ότι οι Ευρωπαίοι και ο Καναδάς αυξάνουν δαπάνες, ενισχύουν την παραγωγή όπλων και αγοράζουν περισσότερο αμερικανικό εξοπλισμό, ακόμα και για την Ουκρανία.
Αυτή όμως είναι διπλωματία διαχείρισης, όχι απάντηση στο πρόβλημα. Η κρίση του ΝΑΤΟ είναι πολιτική. Το ερώτημα είναι αν οι σύμμαχοι μοιράζονται ακόμη έναν κοινώς αποδεκτό καταμερισμό ρόλων. Χωρίς αυτόν, μια συμμαχία μπορεί να χάσει την αίσθηση της κοινής πορείας, δηλαδή αυτό που την έκανε πραγματική συμμαχία.