Tο τολμηρό και αιρετικό έργο Monsieur Vénus της Ρασίλντ, ένα από τα πιο προκλητικά και «κουήρ» (πριν ακόμη καθιερωθεί ο όρος) μυθιστορήματα της γαλλικής λογοτεχνίας, ζωντανεύει στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ (σε συμπαραγωγή με την εταιρεία παραγωγής Prima Donna), από τον διακεκριμένο Αργεντινό συνθέτη Μαρτίν Ματαλόν, την σκηνοθέτη και χορογράφο ελληνικής καταγωγής Αργεντνή Ντιάνας Θεοχαρίδη και τον περίφημο Γαλλοαργεντινό σκηνοθέτη Αλφρέδο Άριας, για τρεις μοναδικές παραστάσεις στις 30 Απριλίου και στις 2 και 3 Μαΐου 2026.
Άδεια σκηνή. Σχεδόν τελετουργική. Στο βάθος, ένα σώμα σκεπασμένο με ένα λευκό σεντόνι, τοποθετημένο πάνω σε μια πρόχειρη κατασκευή. Δεν ξέρεις αν είναι νεκρό, αν κοιμάται ή αν περιμένει να αποκτήσει υπόσταση. Και αυτή η αμφισημία είναι ήδη το έργο.
Βρεθήκαμε στην γενική πρόβα, τη στιγμή που οι λέξεις στα γαλλικά παλεύουν να «κλείσουν» πάνω της και κάπως ανάμεσα σε οδηγίες και διορθώσεις κλέβουμε λέξεις από τους συντελεστές. Βασισμένο στο μυθιστόρημα της Ρασίλντ του 1884 -ένα από τα πιο σκανδαλώδη και απαγορευμένα της εποχής του- το Monsieur Vénus κουβαλάει κάτι από την αρχική του πρόκληση. Τότε είχε θεωρηθεί επικίνδυνο, ανήθικο, σχεδόν απαγορευμένο σώμα μέσα στη λογοτεχνία. Σήμερα επιστρέφει ως «τραγουδιστό μονόδραμα», αλλά χωρίς να έχει χάσει τη διαταρακτική του ενέργεια. Ίσως γιατί, όπως λέει και ο Άριας, αυτά τα ζητήματα δεν ανήκουν σε μια εποχή.
«Τα θέματα της σεξουαλικότητας – άνδρας, γυναίκα – είναι μέσα στον χρόνο τα ίδια.»
Η ιστορία της Ραούλ ντε Βενεράντ και του Ζακ Σιλβέρ δεν είναι απλώς μια διεστραμμένη ερωτική αφήγηση. Είναι μια μελέτη εξουσίας και μεταμόρφωσης. Εκείνη -αριστοκράτισσα, femme fatale, σχεδόν αρπακτικό- επιβάλλει στον άλλον μια αλλαγή όχι επιφανειακή, αλλά υπαρξιακή. Τον μετατρέπει. Τον ξαναγράφει. Μέχρι που οι ρόλοι, τα φύλα, ακόμη και οι αντωνυμίες αρχίζουν να καταρρέουν. Στην παράσταση, αυτό δεν παρουσιάζεται ως σοκ. Υπάρχει κάτι πιο ψυχρό, σχεδόν εγκεφαλικό – όπως ακριβώς και στο ίδιο το μυθιστόρημα. Η πρόκληση δεν είναι αυτό που δείχνεις, αλλά ο τρόπος που το σκέφτεσαι.
«- Όχι, όχι. Να το έχει. Η μαγεία.»
Οι γλώσσες μπλέκονται, οι αναφορές πηγαινοέρχονται. «Μερικές φορές νομίζω ότι ακούω ισπανικά και είναι ελληνικά.» συνεχίζει ο Γαλλοαργεντινός σκηνοθέτης. Υπάρχει μια παράξενη συγγένεια – όχι μόνο γλωσσική, αλλά και συναισθηματική. Η Ελλάδα και η Αργεντινή μοιάζουν να μοιράζονται κάτι πιο βαθύ: μια ένταση καθημερινή, μια οικειότητα που δεν εξηγείται. «Οι πόλεις, οι γειτονιές εδώ… υπάρχει κάτι πολύ ανθρώπινο που ενώνει τις δύο χώρες». Και ίσως αυτή η «ανθρωπινότητα» να είναι που κάνει το έργο να προσγειώνεται αλλιώς εδώ. Γιατί, όσο κι αν μιλάει για ιδιαίτερες μορφές επιθυμίας -σαδισμό, μαζοχισμό, ρευστότητα ταυτότητας- στο κέντρο του υπάρχει πάντα κάτι πολύ αναγνωρίσιμο, η ανάγκη να ορίσεις τον άλλον. Ή να τον κατέχεις.
Η σκηνική εκδοχή που φτιάχνουν ο Μαρτίν Ματαλόν, ο Αλφρέδο Άριας και η Ντιάνα Θεοχαρίδη μοιάζει με ακτινογραφία του έργου. Το λένε και οι ίδιοι, θέλουν να αποκαλύψουν τον «σκελετό» της υπόθεσης. Και όντως, όλα λειτουργούν μινιμαλιστικά, όχι ως φτώχεια, αλλά ως συγκέντρωση.
Μια φωνή που τραγουδά- η γοητευτική Γαλλίδα Κλαρά Μπαρμπιέ Σερρανό, μια από τις πλέον δυναμικές νέες υψιφώνους της ευρωπαϊκής σκηνής («η φωνή της υψιφώνου κινείται πάνω σε αυτό το έδαφος σαν σε τεντωμένο σκοινί»- Μαρτίν Ματαλόν). Μια αφηγήτρια-φάντασμα που γεφυρώνει τα κενά – η ίδια η Ντιάνα Θεοχαρίδη σε μια απρόσμενη ονειρική εμφάνιση (μπορεί να μιλά με τις ώρες για το νέο αγαπημένο της τόπο μόνιμης κατοικίας, τη Θεσσαλονίκη). Ένα σώμα που δεν μιλά- ο Οδυσσέας Πετράκης σε ένα μινιμαλιστικό υλικό κρεσέντο. Και ανάμεσά τους, η μουσική.
Το ακορντεόν -ή μάλλον αυτή η υβριδική εκδοχή του, επεξεργασμένη ηλεκτρονικά- μέσα από την έξοχη εκτέλεση του Αντονύ Μιγιέ γίνεται σχεδόν ορχήστρα από μόνο του. «Έχει όλο το φάσμα… από κοντραμπάσο μέχρι φλάουτο» διευκρινίζει ο λαμπρός και τόσο ευγενικός συνθέτης Μαρτίν Ματαλόν. «Μπορεί να είναι κρουστικό και μελωδικό ταυτόχρονα. Και ταιριάζει πολύ με τη φωνή, είναι πολύ ευέλικτο και πολυφωνικό. Και το νιώθεις. Σαν να ανοίγει και να κλείνει ο χώρος μαζί του. Σαν να αναπνέει. Υπάρχει κάτι βαθιά σωματικό σε αυτόν τον ήχο, κάτι που συνδέει τη γαλλική παράδοση με την αργεντίνικη – το ακορντεόν με το μπαντονεόν, την Ευρώπη με τη Λατινική Αμερική». Και πράγματι, υπάρχει αυτή η αίσθηση επισφάλειας. Σαν να μπορεί να χαθεί η ισορροπία ανά πάσα στιγμή. Και ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο, ότι το έργο δεν προσπαθεί να «ασφαλίσει» τον εαυτό του.
Λατρεύω την διάφανη κουρτίνα που «κρύβει» τη σκηνή και τις λέξεις σε γαλλικά και ελληνικά που «ξαπλώνουν» πάνω της. «Ήθελα το κοινό να “διαβάζει”» λέει ο Άριας «Όχι να ακολουθεί, αλλά να συμμετέχει. Να βρίσκεται σε μια ενδιάμεση κατάσταση, ούτε θεατής ούτε αναγνώστης. Κάπου ανάμεσα».
Και κάπου εκεί, η συζήτηση μετατοπίζεται. Από την τέχνη στην πραγματικότητα. «Είναι δύσκολο αυτή τη στιγμή να γίνουν πράγματα… τα πάντα είναι σε πτώση» λένε και οι τρεις μαζί σαν μια φωνή σαν μια περσόνα, αναφερόμενοι στην πολιτική κατάσταση της Αργεντινής. Η χώρα αυτή που τόσο μας μοιάζει, εμφανίζεται όχι ως φόντο, αλλά ως παρούσα εμπειρία. Η αποχώρηση του κράτους, η αίσθηση εγκατάλειψης, η δυσκολία να υπάρξει φροντίδα. «Οι άνθρωποι απελπίζονται» λένε.
Και ξαφνικά, το Monsieur Vénus αποκτά μια άλλη ανάγνωση. Όχι μόνο ως παιχνίδι ταυτοτήτων, αλλά ως σχόλιο πάνω στην εξουσία και την ευαλωτότητα. Ποιος έχει τη δύναμη να μεταμορφώνει και ποιος αναγκάζεται να μεταμορφωθεί. Ίσως γι’ αυτό το έργο μοιάζει τόσο επίκαιρο. Όχι επειδή μιλάει για το φύλο – αυτό το κάνει εδώ και αιώνες η λογοτεχνία. Αλλά επειδή μιλάει για τη ρευστότητα ως κατάσταση ύπαρξης. Για το πώς τίποτα δεν είναι σταθερό τελικά, ούτε το σώμα, ούτε η επιθυμία, ούτε η ίδια η ταυτότητα.
Φεύγοντας από την πρόβα, είχα την αίσθηση ότι είδα κυρίως μια διαδικασία απογύμνωσης. Σαν να αφαιρούνταν στρώματα – κοινωνικά, αισθητικά, ηθικά – μέχρι να μείνει κάτι πιο γυμνό, πιο δύσκολο να τοποθετηθεί. Και ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο «επικίνδυνο» στοιχείο του έργου. Όχι αυτά που δείχνει, αλλά αυτά που δεν σου επιτρέπει να αποφύγεις.
«- Όχι, όχι. Να το έχει. Η μαγεία.»