Μεσημέρι. Κυψέλη. Θέατρο οδού Κυκλάδων – «Λευτέρης Βογιατζής». Κλέβω ματιές από τις πρόβες μιας παράστασης γεμάτης κόκκινες «γραμμές». Το DANTON / Η Ανατομία μιας επανάστασης της ομάδας RMS MATAROA δεν μοιάζει με τις περισσότερες παραστάσεις που βλέπεις τελευταία στο ελληνικό θέατρο. Δεν έχει αυτή τη νευρωτική αγωνία να σου αποδείξει ότι είναι έξυπνη. Δεν υπαινίσσεται διαρκώς τον εαυτό της. Δεν σε κοιτάζει αφ’ υψηλού. Κυλάει. Σαν βιβλίο. Σαν ιστορία που κάποιος αποφάσισε να αφηγηθεί καθαρά.
Η RMS MATAROA, πιστή στις ιστορικές και κοινωνικές της αναζητήσεις, προτείνει μια ελεύθερη διασκευή του έργου του Γκέοργκ Μπύχνερ, “Ο Θάνατος του Δαντόν”, επιλέγοντας να υπηρετήσει κυρίως τον ποιητή και λιγότερο τον δραματουργό. Μας καλεί να κοιτάξουμε τον εαυτό μας και να στοχαστούμε πόσα θα θυσιάζαμε για τη δημόσια ευτυχία. Είναι άραγε τόσο μεγάλη η απόσταση που χωρίζει τη Γαλλική Επανάσταση και τους πρωταγωνιστές της από το σήμερα;
Είναι μεσημέρι στην Κυψέλη και μέσα σε ένα ιστορικό θέατρο βλέπω δύο πόρτες απέναντί μου πάνω σε μια σκηνή. Η μία, μαθαίνω, είναι η πόρτα της ζωής, της απόλαυσης που δαγκώνει. Η άλλη του θανάτου. Βλέπω τους χαρακτήρες να περιφέρονται με ορμή και ένταση (πόσο ωραία δεμένη ομάδα ηθοποιών: Μάνος Βαβαδάκης, Κατερίνα Ζησούδη, Νέστωρ Κοψιδάς, Κατερίνα Παπανδρέου, Κωνσταντίνος Πλεμμένος). Σκέφτομαι πόσο ωραίο είναι να βλέπεις μια δραματουργία που επιτρέπει στους χαρακτήρες να υπάρξουν ολόκληροι. Όχι σαν ιδέες, όχι σαν σύμβολα, όχι σαν υποσημειώσεις κάποιας σκηνοθετικής θεωρίας. Άνθρωποι. Ο καθένας με τον μονόλογό του, με τη θέση του απέναντι στην ιστορία. Απέναντι εν προκειμένω στην επανάσταση, απέναντι στον φόβο, απέναντι στην εξουσία. Και ήταν συγκινητικό αυτό. Σαν να θυμήθηκε κάποιος ότι το θέατρο είναι ακόμα άνθρωποι που μιλάνε μπροστά σε άλλους ανθρώπους
«Ο κόσμος μπαίνει στην παράσταση πριν μπει στην αίθουσα», μου εξηγεί ο σκηνοθέτης Μάνος Βαβαδάκης. «Σκεφτόμουν ότι θα κάθονται στο φουαγιέ, θα μιλάνε, θα κοιτάνε τα κινητά τους. Και μετά τους αναγκάζουμε να μπουν στη συνθήκη της δραματουργίας». Γι’ αυτό και ο μονόλογος της Κατερίνας ξεκινά έξω από τη σκηνή. «Τους βαφτίζουμε», λέει. «Τους λέμε: εσείς είστε ο λαός, για εσάς θα παιχτούν όλα αυτά. Ελάτε μαζί μας». Και ξαφνικά η απόσταση ασφαλείας εξαφανίζεται. Δεν βλέπεις ανθρώπους να σφαγιάζονται ιστορικά. Είσαι μέσα στο πλήθος μπροστά στο οποίο συμβαίνουν τα γεγονότα.
Υπάρχει μια φράση στο δελτίο τύπου που επιστρέφει σαν φάντασμα στο μυαλό μου όση ώρα παρακολουθώ την πρόβα: «Η Επανάσταση πρέπει να σταματάει μόνο όταν ολοκληρώνεται η ευτυχία». Ο Βαβαδάκης μου λέει πως στο έργο χρησιμοποιούν το πρώτο ντραφτ της διακήρυξης των δικαιωμάτων του ανθρώπου. «Μετά τα άλλαξαν όλα. Το κομμάτι της ευτυχίας δεν υπήρχε. Το κόψανε μόνοι τους. Αυτό είναι το φοβερό». Το βρήκε, λέει, στην παρτιτούρα της μουσικής του 1789. Και ξαφνικά αυτή η λέξη – «ευτυχία» – αποκτά σχεδόν στοιχειωμένη διάσταση. Σαν κάτι που υπήρξε για λίγο μέσα στην Ιστορία και μετά διαγράφηκε επίτηδες.
«Όλα πάνε κατά διαόλου. Εμείς πάμε κατά διαόλου», λέει κάποια στιγμή ο Μάνος και γελάει σχεδόν αμήχανα. «Σκέφτομαι μήπως θα γίνω κι εγώ κατεστημένο κάποια στιγμή. Μήπως αυτά που φτιάχνω τώρα τα ξεχάσω και γίνω ένας σεβάσμιος γέροντας με αυτή την αγωνία». Και μετά έρχεται η πραγματική ερώτηση, αυτή που αιωρείται τελικά πάνω από όλη την παράσταση: ποιο είναι το κομβικό σημείο όπου ο άνθρωπος γίνεται αυτό ακριβώς που φοβόταν;
«Πόσο εύκολα παίρνεις μια ιδέα που είναι σωστή, πείθει τον κόσμο, και καταλήγεις να είσαι αυτό που πάντα φοβόσουν. Η χειρότερη μορφή του εαυτού σου». Το λέει σχεδόν ψιθυριστά. Και ακούγεται πολύ πιο τρομακτικό έτσι.
Στην παράσταση αυτό εξηγείται μέσα από σώματα κουρασμένα, μέσα από φωνές που ακόμα ψάχνουν και βρίσκουν τις εντάσεις τους, μέσα από ηθοποιούς που ιδρώνουν κυριολεκτικά πάνω σε ένα κυκλικό σκηνικό που τους αναγκάζει να παίζουν παντού ταυτόχρονα. Ψάχνωντας την «ασφαλή» γωνία. Κι όμως, αυτή η δυσκολία δημιουργεί τελικά κάτι παράξενα ζωντανό. Σαν να βρίσκεσαι μέσα σε συνέλευση λίγο πριν εκραγεί.
Εκεί ήταν που η κουβέντα ξέφυγε από το θέατρο και πήγε κάπου πιο σκοτεινά. «Αν ήσουν στη Γερμανία του ’38, ποιος θα ήσουν;», σκέφτηκα φωναχτά. Πόσοι όμως μπορούν να απαντήσουν με βεβαιότητα; Γιατί το πρόβλημα δεν είναι ότι φοβάσαι μήπως γίνεις ο κακός. Το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρεις πραγματικά ποιος είσαι μέχρι να έρθει η στιγμή να αποφασίσεις.
Ίσως γι’ αυτό ο σκηνοθέτης επιμένει τόσο στο τι θα πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας. «Αυτό είναι το βασικό για μένα», λέει. «Να φύγει ο κόσμος και να σκεφτεί τι θα έκανε αυτός στη θέση τους. Τι θα έκανε αν βρισκόταν σε εκείνα τα γεγονότα ή σήμερα».
Βγήκα από το θέατρο με εκείνη τη μεγάλη επιθυμία να δω την παράσταση ξανά. Με τις εντάσεις, με τον ήχο στη διαπασόν, με τον «θάνατο» να αποφασίζει τελικά που θα στέκεται. Μακριά σαν φιγούρα ή δίπλα μας σαν ανάσα; Και κυρίως με την περιέργεια να δω τι θα αφήσει πίσω της λίγες μέρες μετά. Γιατί υπάρχουν παραστάσεις που τις κρίνεις τη στιγμή που τελειώνουν. Και υπάρχουν κι εκείνες που αρχίζουν να δουλεύουν μέσα σου αργότερα, ύπουλα, αθόρυβα, σχεδόν πολιτικά.
Από την πρόβα του DANTON έφυγα με την υποψία ότι αυτή ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
DANTON / Η Ανατομία μιας επανάστασης
μια παράσταση της ομάδας RMS MATAROA
Θέατρο οδού Κυκλάδων – “Λευτέρης Βογιατζής”
Από 07 έως 31 Μαΐου 2026, για 16 παραστάσεις
Μέρες και ώρες παραστάσεων: Πέμπτη – Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00
Διάρκεια: 70 λεπτά
Εισιτήρια εδώ.