Ηράκλειο Κρήτης: Σινεμά, φιλοσοφία και προβληματισμός ξανά μαζί

Το μοναδικό ανάμεσα στα κινηματογραφικά φεστιβάλ της χώρας κι ένα από τα λίγα στον κόσμο που προβάλλουν τη στενή σχέση του σύγχρονου κινηματογράφου με τον φιλοσοφικό στοχασμό, ανοίγει για δεύτερη φορά τις πόρτες του αύριο στο Ηράκλειο της Κρήτης, με ένα πολύ ενδιαφέρον πρόγραμμα. Από τις 3 έως τις 10 Μαΐου, το CINEphil_101 Διεθνές Φεστιβάλ Φιλοσοφικού Κινηματογράφου, με σλόγκαν του «Cinema that makes you think.», δίνει άλλη ατμόσφαιρα στην πόλη μεταμορφώνοντας την για οχτώ μέρες σε σημείο συνάντησης φιλοσοφίας και κινηματογράφου για δημιουργούς, ακαδημαϊκούς και το ευρύ κοινό.

Η περσινή πρώτη διοργάνωση στέφθηκε με επιτυχία που έδωσε ώθηση για τη συνέχεια του ιδιαίτερου αυτού φεστιβάλ που έχει στόχο να φέρει τη φιλοσοφία στον δημόσιο χώρο με το κριτικό βλέμμα του ανεξάρτητου κινηματογράφου, δημιουργώντας έναν ζωντανό κόμβο τέχνης και ιδεών. Phil_101 σημαίνει «Εισαγωγή στη Φιλοσοφία» και το CINEphil_101 είναι η μεγάλη κινηματογραφική γιορτή της!

Κεντρική προσκεκλημένη της φετινής διοργάνωσης και της ενότητας Filmmakers Meet the Public είναι η πολυβραβευμένη δημιουργός Ζακλίν Λέντζου, μία από τις πιο ανήσυχες και ιδιαίτερες φωνές του ελληνικού σινεμά, με συμμετοχές στα φεστιβάλ των Καννών, του Βερολίνου και του Λοκάρνο, η οποία θα μιλήσει για την πρώτη της ταινία μεγάλου μήκους «Σελήνη: 66 Ερωτήσεις», με πρωταγωνιστές τη Σοφία Κόκκαλη και τον Λάζαρο Γεωργακόπουλο. Θα προβληθούν ακόμη και οι δύο ταινίες μικρού μήκους της δημιουργού, «Αλεπού» και «Έκτορας Μαλό: Η Τελευταία Μέρα της Χρονιάς».

Η ενότητα Philosophers Meet Film φιλοξενεί φέτος τον διακεκριμένο καθηγητή Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Πατρών, Παύλο Κόντο, ο οποίος θα παρουσιάσει στο κοινό του Φεστιβάλ την εμβληματική ταινία του Ρώσου σκηνοθέτη Αντρέι Ζβιαγκίντσεφ «Η Επιστροφή», που βραβεύτηκε με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ Βενετίας το 2003 και συμπεριλαμβάνεται σε όλες ανεξαιρέτως τις λίστες με τις καλύτερες ταινίες του 21ου αιώνα.

Ξεχωριστή καλεσμένη της φετινής διοργάνωσης του Φεστιβάλ είναι η πρωτοπόρα διευθύντρια φωτογραφίας Ολυμπία Μυτιληναίου, γνωστή για τη συνεργασία της με δημιουργούς όπως ο Πάνος Κούτρας και ο Αλέξανδρος Αβρανάς. Μετά την προβολή της ταινίας “Quiet Life” του Αβρανά, η οποία τιμήθηκε με το Βραβείο Interfilm στο 81ο Φεστιβάλ Βενετίας (Orizzonti) και για την οποία η Μυτιληναίου διακρίθηκε το 2025 με την Αργυρή Κάμερα 300 στο Διεθνές Φεστιβάλ Manaki Brothers για τη διεύθυνση φωτογραφίας, θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό γύρω από την ταινία, αλλά και τον ρόλο της γυναίκας στον κινηματογράφο.

Στο Διαγωνιστικό Τμήμα του φεστιβάλ συμμετέχουν πέντε ταινίες μυθοπλασίας μεγάλου μήκους από την Ευρώπη και όλο τον κόσμο, οι οποίες διερευνούν κρίσιμα ηθικά και κοινωνικά ζητήματα. Οι ταινίες, που επιλέχθηκαν ανάμεσα σε περισσότερες από 600 προτάσεις που υποβλήθηκαν φέτος, είναι: «The Life of Luo Sang» του Zhang Guodong (Γαλλία), «Maricel» του Ηλία Δημητρίου (Κύπρος), «The Agronomist» του Martín Turnes (Αργεντινή), «The End of the River» του Vasil Stepanov Barkov (Βουλγαρία)  και «Two Sisters» του Lukasz Karwowski (Πολωνία).

Εκτός Διαγωνιστικού, το πρόγραμμα προβολών περιλαμβάνει το ντοκιμαντέρ «Ο Έρωτας στα Χρόνια της Γιαγιάς μου» της Ζωής Σταυρίδη – Μιχαλοπούλου, σε συνεργασία με το δίκτυο WIFT GR (Women in Film & Television Greece) και με την υποστήριξη του Αυτοτελούς Γραφείου Ισότητας της Περιφέρειας Κρήτης, στο πλαίσιο της εκστρατείας Equality4Crete. Η ταινία καταγράφει με τρυφερότητα και χιούμορ τις αφηγήσεις ηλικιωμένων γυναικών που μεγάλωσαν στην Ελλάδα τον περασμένο αιώνα, για τους έρωτες, τα πάθη και τις σχέσεις τους, εξερευνώντας τόσο τη ρομαντική όσο και τη σωματική διάσταση της αγάπης στη γενιά τους.

Παράλληλα, εγκαινιάζεται η ενότητα Young Talents που στόχο έχει να δώσει βήμα σε ανερχόμενους δημιουργούς αναδεικνύοντας νέες κινηματογραφικές φωνές από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Θα προβληθεί το «November Fog» της Anna Lena Höhne από τη Γερμανία, που επικεντρώνεται στην προσπάθεια της 17χρονης Paula να σώσει το οικογενειακό της αγρόκτημα ενώ ο πατέρας της βρίσκεται σε κώμα. Η ταινία έχει αποσπάσει ιδιαίτερα θετικές κριτικές για τη φρέσκια ματιά της αλλά και για το πώς προσεγγίζει το πένθος, την απώλεια και τις οικογενειακές σχέσεις.

Ξεχωριστή θέση στο πρόγραμμα διατηρούν και φέτος τα Heraklion Shorts, που παρουσιάζουν νέες παραγωγές ταινιών μικρού μήκους από δημιουργούς του Ηρακλείου, αναδεικνύοντας τη ζωντανή και διαρκώς εξελισσόμενη τοπική κινηματογραφική σκηνή. Πιο συγκεκριμένα, θα προβληθούν τρεις ταινίες παρουσία των δημιουργών τους: «Ντελούλου» του Μιχάλη Αλεξάκη, «Μη με αφήνεις πίσω» της Κωνσταντίνας Πάλλη και “iWitness” του Γιώργου Μαστρακούλη.

Στο πρόγραμμα του φεστιβάλ, σε συνεργασία με την Ελληνική Φωτογραφική Εταιρεία Ηρακλείου, εντάσσεται μία ακόμα νέα ενότητα, το Philosophy Talks, με τη συμμετοχή του Scott Walden, ομότιμου καθηγητή Φιλοσοφίας του Nassau Community College της Νέας Υόρκης, ο οποίος θα μιλήσει για την ηθική της φωτογραφικής προσωπογραφίας υπό μια καντιανή οπτική, θέτοντας το αίτημα της ευθύνης και του σεβασμού ως επιβεβλημένες διαστάσεις της φωτογραφικής καλλιτεχνικής πράξης.

Οι εκπαιδευτικές δράσεις της φετινής διοργάνωσης υλοποιούνται με την υποστήριξη του Αυτοτελούς Γραφείου Ισότητας της Περιφέρειας Κρήτης, στο πλαίσιο της εκστρατείας Equality4Crete, και απευθύνονται σε μαθητές και μαθήτριες πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Μέσα από προβολές και οργανωμένες συζητήσεις με εκπαιδευτικούς και εξειδικευμένους επαγγελματίες, οι δράσεις αυτές αξιοποιούν τον κινηματογράφο ως εργαλείο καλλιέργειας κριτικής σκέψης και ενσυναίσθησης, εστιάζοντας σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, έμφυλης ισότητας και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Πιο αναλυτικά, σε συνεργασία με το Onassis Culture, οι μαθητές θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν το «Girlhood» των Βάνια Τέρνερ και Μαρίας Σιδηροπούλου, την ιστορία τριών δεκαεφτάχρονων κοριτσιών που διανύουν την περίοδο μετάβασης προς την ενηλικίωση, και να συζητήσουν με την Δρ. Μαργαρίτα Γερούκη, εκπαιδευτικό και μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής Σεξουαλικής Αγωγής του Παγκόσμιου Οργανισμού για τη Σεξουαλική Υγεία (WAS).

Ακόμη, το ANIMASYROS Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων, συνεργάτης του CINEphil_101 από την πρώτη του διοργάνωση, επιμελείται και παρουσιάζει ένα πρόγραμμα βραβευμένων ταινιών animation από τη Γαλλία, την Ισπανία και την Πολωνία, που προσεγγίζουν με ιδιαίτερη ευαισθησία ζητήματα όπως η εμπειρία του πολέμου, ο εκτοπισμός, η μνήμη και η απώλεια. Τη συζήτηση με τους μαθητές συντονίζει ο Βασίλης Καραμητσάνης, πρόεδρος του ANIMASYROS και Γενικός Γραμματέας του Διεθνούς Κέντρου Κινηματογράφου για Παιδιά και Νέους – CIFEJ.

Η δράση Φιλ(μ)οσοφία για Παιδιά υλοποιείται και φέτος, για μαθητές και μαθήτριες Ε’ και Στ’ Δημοτικού, σε συνεργασία με τη Philosynthesis και τη συμμετοχή καθηγητών/τριών φιλοσοφίας εκπαιδευμένων στη μέθοδο P4C (Philosophy for Children).

Τέλος, στο πλαίσιο του CINEphil_101, διοργανώνεται ο 2ος Μαθητικός Διαγωνισμός «Νέοι CINE-Φιλόσοφοι», σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων & Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ) και το Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Μιχελή. Με κεντρική θεματική για φέτος την ελεύθερη βούληση, οι μαθητές κλήθηκαν, κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, να εκφράσουν δημιουργικά τις σκέψεις και τους προβληματισμούς τους σχετικά με τα κίνητρα που διαμορφώνουν τις ανθρώπινες επιλογές, την ισχύ που έχει σήμερα το ιδεώδες της εσωτερικής ελευθερίας και αυτονομίας ή και τις προκλήσεις της πραγμάτωσής τους στον σύγχρονο κόσμο. Οι ταινίες των μαθητών θα παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια του Φεστιβάλ.

Στο πλαίσιο των εκπαιδευτικών δράσεων θα υλοποιηθεί επίσης το CINEMATHERAPY by ΕΚΚΟΜΕΔ του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ), ένα καινοτόμο πρόγραμμα που αξιοποιεί τη δύναμη του κινηματογράφου ως εργαλείου ψυχοκοινωνικής ενδυνάμωσης και βασίζεται στην μέθοδο της κινηματογραφοθεραπείας. Θα προβληθεί η βραβευμένη με Χρυσό Διόνυσο ταινία «Προσευχή» του Θανάση Νεοφώτιστου, που αφορά σε ζητήματα έμφυλων ταυτοτήτων, ενώ τη δράση θα συντονίσει η ψυχοθεραπεύτρια Ντενίς Νικολάκου.

Το CINEphil_101 αποτελεί πρωτοβουλία και δημιούργημα δύο γυναικών από το Ηράκλειο, της Κατερίνας Μπαντινάκη, αναπληρώτριας καθηγήτριας Αισθητικής και Φιλοσοφίας της Τέχνης, Προέδρου του Τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, η οποία έχει αναλάβει τη Γενική Διεύθυνση και την Επιστημονική Επιμέλεια του Φεστιβάλ και της Σοφίας Μαράκη, designer, συν-ιδρύτριας του δημιουργικού γραφείου White Cover και Προέδρου του ανεξάρτητου οργανισμού Πολιτιστικής Δράσης He.Art (Heraklion Art), η οποία έχει αναλάβει την Καλλιτεχνική Διεύθυνση και την Οργάνωση Παραγωγής.

Το φεστιβάλ πραγματοποιείται στο Πολιτιστικό και Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, στην «Αίθουσα Συναυλιών», και σε επιλεγμένες τοποθεσίες στην πόλη του Ηρακλείου. Το CINEphil_101 διοργανώνεται από το Τμήμα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και τον φορέα πολιτισμού HE.art (Ηράκλειο Art), με τη συνδιοργάνωση της Περιφέρειας Κρήτης και του Δήμου Ηρακλείου, σε συμπαραγωγή με το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο Ηρακλείου, με τη συνεργασία του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων & Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ), την υποστήριξη του Ιδρύματος Παναγιώτη και Έφης Μιχελή, υπό την αιγίδα του Πανεπιστημίου Κρήτης.