Είναι η σημαντικότερη έκθεση στην Αθήνα η «All Eyes on Palestine”; Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό.
Aν πρέπει να δεις μια έκθεση στην Αθήνα, προλαβαίνεις. Φιλοξενείται έως και αύριο (Κυριακή 25 Ιανουαρίου) στην «καρδιά» του εμπορικού τριγώνου στην Αθήνα, στη συμβολή Βορέου και Καρόρη, σε ένα ανακαινισμένο τριώροφο νεοκλασικό κτήριο-κόσμημα που προσέφερε γενναιόδωρα ο ιορδανός συλλέκτης παλαιστινιακής καταγωγής, Fadi Otaqui. Δεν θα αναλύσω ένα προς ένα τα έργα, των είκοσι παλαιστίνιων καλλιτεχνών που γεννήθηκαν μεταξύ των δύο Ιντιφάντα και τώρα εργάζονται στη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και αλλού και κάποιοι δολοφονήθηκαν στο μεταξύ σε ισραηλινούς βομβαρδισμούς μετά την 7η Οκτωβρίου. Δημιουργίες που αποδεικνύουν ότι η πολύπαθη, αιματοκυλισμένη Γάζα και προορισμένη από το τραμπικό Συμβούλιο Ειρήνης για Ριβιέρα της Ανατολικής Μεσογείου, ερήμην των ανθρώπων της, έχει ζωντανή και ακμάζουσα καλλιτεχνική ζωή κι ότι παρά τις απάνθρωπες, εχθρικές προς κάθε μορφή ζωής και δημιουργίας συνθήκες διαβίωσης -ακόμη και πριν την 7η Οκτωβρίου- οι ντόπιοι καλλιτέχνες, κομίστες, video artists, against all odds, διατηρούν ακόμη και σε σκηνές ατελιέ στην πιο μεγάλη υπαίθρια φυλακή του κόσμου και έργα τους εκτίθεται σε μεγάλα μουσεία του κόσμου, όπως η Tate Modern. Δεν θα κάνω εκτενή αναφορά στην παλαιστινιακή Guernica, με την ονομασία GuerNakba, του Μohammad Saba’ aneh, ή τον πανκ παλαιστίνιο (Μahmoud Αlhaj) ζωγράφο-αποκάλυψη και άραβα Μαγκρίτ.
Θα αναφερθώ στην βιωματικότητα τριών έργων που προκαλούν μούδιασμα. Στο βίντεο με το γαϊδουράκι που είναι βαμμένο με λευκή μπογιά για να παραπλανά ότι είναι ζέμπρα, αλλά οι ριπές νερού σιγά σιγά ξεβάφουν προδίδοντας την αληθινή φύση του. Το έργο του Sharif Waked «Bath Time», που έχει ταξιδέψει σε μουσεία του εξωτερικού, κρύβει μια πικρή ιστορία, μια από τις χιλιάδες που έχουν χαραχθεί στην μαρτυρική γη της Λωρίδας. Σε έναν από τους ισραηλινούς βοβαρδισμούς στο Ζωολογικό Κήπο της Γάζας σκοτώθηκαν όλες οι ζέμπρες. Ο υπεύθυνος τότε σκέφτηκε να μεταμφιέσει ένα γαϊδουράκι σε ζέμπρα. Το βίντεο φαντάζεται το γαϊδούρι στο ντους μετά από μια βάρδια όπου υποδυόταν τη ζέβρα στον Ζωολογικό Κήπο της Γάζας, την ώρα που το ζεστό νερό ξεπλένει τις ψεύτικες λευκές ρίγες του. Η σημειολογία του χτυπά στον πυρήνα του νοσηρού σουρεαλισμού που διαπερνά την καθημερινότητα στη Λωρίδα, σε όλες τις εκφάνσεις της.
Ακόμη πιο τραγική η σημειολογία του μπισκοτοπαγωτού της Duaa Qishta (η οποία εκθέτει κι έναν καθηλωτικό ζωγραφικό πίνακα με την ίδια σε ένα δωμάτιο σκοτεινό με φωτοσκιάσεις, απολύτως μόνη, μετά από ακόμη μια ισραηλινή επίθεση που προκάλεσε blackout στη Γάζα) , βασισμένη σε ένα μακάβριο συμβάν:ο καταψύκτης από όπου το σμάρι των παιδιών πήρε το παγωτό του μετατράπηκε μετά από λίγα λεπτά στο χώρο που στοιβάχθηκαν τα νεκρά κορμάκια τους.
Δεν μπορείς επίσης να προσπεράσεις στο ισόγειο τα τεράστια, μεγαλύτερα από το φυσικό μέγεθος, φωτογραφικά πορτρέτα γυναικών, που σε κοιτάζουν κατάματα, της Doris Hakim, με τίτλο «Δεν μοιάζεις με Άραβισσα». Μάθαμε από την ίδια την καλλιτέχνιδα ότι πρόκειται για μια συνηθισμένη «φιλοφρόνηση» Ισραηλινών σε Παλαιστίνιες. Αποκαλύπτει το ακραία ρατσιστικό πλαίσιο πρόσληψης.
Όλα τα έργα (ζωγραφική, σχέδιο, χαρακτική, κόμικς, εικονογράφηση, φωτογραφία, βίντεο, εγκατάσταση, πολυμέσα/ υπήρξαν και performances)μετουσιώνουν σε τέχνη το τραύμα και κρύβουν συνταρακτικές ιστορίες. Ο Raed Issa λ.χ. μετά την καταστροφή του εργαστηρίου του από ισραηλινή επίθεση, δεν το έβαλε κάτω. Συνέχισε να δουλεύει σε μια σκηνή. Πρώτη ύλη του σε ένα κρανίου τόπο έγινε οτιδήποτε υπήρχε διαθέσιμο.
Υπάρχουν και μάρτυρες, όπως η Mahasseen Al Khateeb, γνωστή ταλαντούχα εικονογράφος, με εξαιρετικά αναγνωρίσιμες φιγούρες, που σχολίαζε την καθημερινότητα με αιχμή, η οποία σκοτώθηκε στις 18 Οκτωβρίου του 2024, δυο βδομάδες πριν την 7η Οκτωβρίου.
Στην «All Eyes on Palestine», από όπου περάσαν περισσότεροι από 2000 επισκέπτες, συμμετέχουν επίσης οι Shadi Alzaqzouq, Rana Bishara, Monther Jawabreh, Mohammed Joha, Manal Mahamid, Shada Safadi, Shareef Sarhan, Basel Zaraa και Hani Zurob.
Την έκθεση επιμελείται η Elettra Stamboulis, ιταλίδα επιμελήτρια με ελληνική καταγωγή, συγγραφέας και πολιτιστική παραγωγός, με την υποστήριξη της Ελληνίδας καλλιτέχνιδας και ακτιβίστριας Δανάης Στράτου, προέδρου του Κέντρου για τον Μετακαπιταλιστικό Πολιτισμό – mέta, καθώς και της Doris Hakim, ελληνο-παλαιστίνιας καλλιτέχνιδας. Η Αθήνα αποτελεί την αφετηρία της έκθεσης, καθώς μετά θα ταξιδέψει σε ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ολλανδία και η Ιταλία.