A Place in the Sun (1951) Directed by George Stevens Shown from left: Montgomery Clift (as George Eastman), Elizabeth Taylor (as Angela Vickers)
Και έχει βραβευτεί με έξι πρωτοκλασάτα Όσκαρ (καλύτερης σκηνοθεσίας, σεναρίου, φωτογραφίας, μοντάζ, κοστουμιών και μουσικής). Και έχει πρωταγωνιστές δύο λαμπερούς σταρ που ήταν και σπουδαίοι ηθοποιοί. Και είναι αριστούργημα. Και ανήκει στη χρυσή εποχή του Χόλιγουντ, τη δεκαετία του ΄50. Και είχε κάποτε πει για αυτήν, στην εποχή του, ο μέγας Τσάρλι Τσάπλιν ότι «το «Μια θέση στον ήλιο» του Τζορτζ Στίβενς είναι η καλύτερη ταινία που έχει γυριστεί ποτέ με θέμα την Αμερική». Προσωπικά, θα έβαζα κι άλλες σε αυτήν την λίστα, όπως για παράδειγμα το άλλο κινηματογραφικό «θηρίο», το «Λεωφορείον ο πόθος» του «δικού» μας Ελία Καζάν που είχε κοντινή θεματική, την-ας το πούμε πολύ χοντρικά-κριτική στον αμερικάνικο τρόπο ζωής. Και τα δύο φιλμ, «Μια θέση στον ήλιο» και «Λεωφορείον ο πόθος», ήταν ταινίες της ίδιας χρονιάς, του 1951 και κονταροχτυπήθηκαν όταν ήρθε η ώρα τους στα Όσκαρ. Ας μην μακρυγορήσουμε με το ποιά κέρδισε στα «σημεία», στις διάφορες κατηγορίες, κι ας αναφέρουμε απλά ότι η τότε κριτική επιτροπή των Όσκαρ τα βρήκε δύσκολα στην απόφαση για την ύψιστη κατηγορία Καλύτερης Ταινίας και για να βγει από το δίλημμα ανάμεσα σε δύο επικά σε ουσία έργα που αποδομούν το ξακουστό αμερικάνικο όνειρο, διάλεξε έναν… ανάλαφρο Αμερικανό. Έδωσε το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας στο «Ένας Αμερικανός στο Παρίσι» του Τζιν Κέλι. That shit happens…in Hollywood! Ενώ ο μύθος λέει ότι Μπράντο και Κλιφ ψήφισαν με ενθουσιασμό και σεβασμό ο ένας τον άλλο στην κατηγορία της υποψηφιότητας α’ ανδρικού ρόλου. Κέρδισε πάντως ο Χάμφρεΐ Μπόγκαρτ με τη «Βασίλισσα της Αφρικής».
Η Άντζελα της Τέιλορ είναι πανέμορφη, αθώα λόγω ηλικίας και προνομιούχα λόγω καταγωγής, μέσα στα υπέροχα ρούχα που φιλοτέχνησε η ενδυματολόγος των πολλών Όσκαρ, η Έντιθ Χεντ
Το «Μια θέση στον ήλιο» συνήθως συνοψίζεται σε μια ιστορία για την αγάπη, την απληστία και την τιμωρία. Είναι κυρίως οι έννοιες της της φιλοδοξίας και της απληστίας – ένας φτωχός που θέλει να μπει στην καλή κοινωνία και θα κάνει τα πάντα για αυτό- που καθοδηγούν την αφήγηση σε αυτό το δράμα που ξεκινάει ρομάντζο με όψη μελοδράματος, εξελίσσεται σε δικαστικό δράμα, δανείζεται στοιχεία από την παράδοση του νουάρ και καταλήγει ένα αριστούργημα που στηλιτεύει τους ταξικούς κώδικες που διαμόρφωσαν την αμερικανική κοινωνία της εποχής. Πρόκειται για μεταφορά στον κινηματογράφο του βιβλίου «Αμερικανική τραγωδία» του Θίοντορ Ντράιζερ που κυκλοφόρησε το 1925 και ήταν βασισμένο σε μια πραγματική ιστορία που είχε συμβεί το 1906, είχε συγκλονίσει την κοινή γνώμη και είχε τελειώσει με θάνατο σε ηλεκτρική καρέκλα. Η πρώτα μεταφορά στον κινηματογράφο έγινε το 1931 από τον Γιόζεφ φον Στέρνμπεργκ. Στην πραγματικότητα ήταν να το σκηνοθετήσει ο Ρώσος Σεργκέι Αιζενστάιν που θα δοκίμαζε με την πρώτη του αγγλόφωνη ταινία την τύχη του στο αμερικανικό σινεμά. Αυτό κι αν θα είχε ενδιαφέρον. Το πρότζεκτ δεν προχώρησε και έτσι προέκυψε ο Στέρνμπεργκ αλλά τελικά και μια ταινία χωρίς εμπορική επιτυχία και διάφορα προβλήματα λογοκρισίας-κυρίως με μια σκηνή όπου υπονοείται η δυνατότητα έκτρωσης. Μέχρι που εγένετο η μεταφορά από τον μεγάλο σκηνοθέτη Τζορτζ Στίβενς ο οποίος έγραψε κινηματογραφική Ιστορία και χάρισε στο σινεμά ένα από τα πιο εκτυφλωτικά όμορφα ζευγάρια της μεγάλης οθόνης.
Εκτόξευσε την καριέρα της ενήλικης πλέον Ελίζαμπεθ Τέιλορ η οποία μέχρι τότε έπαιζε σε οικογενειακές ταινίες και πιστοποίησε δια παντός το τεράστιο ταλέντο του Μοντγκόμερι Κλιφτ, ο οποίος είχε ήδη κάνει καριέρα αλλά όχι και τη διαφορά. Από εκεί κι έπειτα όμως, έγινε σημείο αναφοράς για την Μέθοδο και τις επόμενες γενιές ηθοποιών. Αναφερόμενη σε αυτή την ταινία και την συνεργασία της με τον Κλιφτ, η Τέιλορ έχει πει την περίφημη ατάκα ότι χάρης στον Μοντ (όπως τον έλεγε χαΐδευτικά) πήρε την υποκριτική σοβαρά γιατί μέχρι τότε οι συμπρωταγωνιστές της ήταν σκυλιά και άλογα. Στα γυρίσματα παρακολουθούσε προσεκτικά το πώς έπαιζε και είχε εντυπωσιαστεί. «Τότε κατάλαβα», όπως έχει πει ακόμα, «ότι η υποκριτική ήταν κάτι που έκανε αυτόν τον άντρα να τρέμει από συναίσθημα από το κεφάλι έως την πατούσα».
Πάμε στην υπόθεση. Ο Τζορτζ Ίστμαν (Μοντγκόμερι Κλιφτ) είναι ένας πολύ φτωχός νέος αλλά η συγγένεια του με έναν πλούσιο θείο του ανοίγει ευκαιρίες στη ζωή. Μια δουλειά στην εταιρεία του θείου για αρχή και καλές γνωριμίες στη συνέχεια. Γνωρίζει μια όμορφη αλλά φτωχή συνάδελφο του εργάτρια, την Άλις, και ξεκινούν μια σχέση κόντρα στον κανονισμό της εταιρείας που απαγορεύει τις ερωτικές σχέσεις μεταξύ εργαζόμενων. Ο Τζορτζ όμως, έχει φιλοδοξίες, δεν βολεύεται σε μια ήρεμη «μεροδούλι, μεροφάι» ζωή, βαρέθηκε να βγαίνει με το ζόρι ο μήνας, έχει στόχους και όνειρα, μυαλό και επιμονή για να κερδίσει. Η προαγωγή δε θα αργήσει και σε αυτό το πρώτο σκαλί επιτυχίας ο Τζορτζ βλέπει μπροστά του μια μεγάλη σκάλα που οδηγεί στην επιτυχία και αυτήν θα ανέβει. Θα πάρει την ανηφόρα βιαστικά και λαίμαργα. Γρήγορα γνωρίζει την Άντζελα, πανέμορφη, ένα αερικό με σχεδόν διάφανη, όχι πάντως γήινη, ομορφιά. Σαν να ήρθε από το κόσμο των παραμυθιών. Τον ερωτεύεται κι αυτή. Όλα φαίνονται ειδυλλιακά, σαν μια βαρκάδα στην λίμνη, όπου ανταλλάζουν γλυκόλογα και ορκίζονται αιώνια αγάπη- μοναδικοί εραστές κάτω από τη ζεστό χάδι του ήλιου. Σφραγίζουν την αγάπη τους και επισήμως, με έναν αρραβώνα. Το αμερικανικό όνειρο δεν είναι πια επιθυμία για τον Τζορτζ. Το ζει. Και το κορίτσι που αγαπά και το εισιτήριο για την καλή κοινωνία, επιτέλους δικά του. Η Άλις όμως, που έχει μείνει έγκυος από αυτόν τον εκβιάζει ότι θα καταστρέψει την ζωή του, θα του τα πάρει όλα: την Άντζελα και κυρίως, την προοπτική για μια καλύτερη ζωή, αυτή που ονειρευόταν και που πίστευε ότι την αξίζει. Κι αυτός δε θα αφήσει την Άλις να του πάρει την ζωή που κέρδισε μέσα από τα χέρια του.
Το πάθος που αποτυπώθηκε στο κινηματογραφικό πανί είναι τόσο έντονο, ατόφιο και φλεγόμενο, σχεδόν αδάμαστο, που σαν να προεξοφλεί ότι μόνο σε τραγωδία μπορεί να οδηγήσει.
Στα χέρια του Τζορτ Στίβενς αυτό το μελόδραμα, που στην πραγματικότητα βασίζεται σε μια μάλλον συμβατική υπόθεση, μεταμορφώνεται σε μια μεγαλειώδη μοντέρνα ερωτική τραγωδία με κοινωνικό πρόσημο και λεπτοδουλεμένες συναισθηματικές αποχρώσεις. Καρέ καρέ και με εξαίρετο αφηγηματικό ρυθμό, ο σκηνοθέτης χτίζει την προδιαγεγραμμένη πορεία μιας ηθικής πτώσης, η οποία, παρά τις ανήθικες πράξεις του ήρωα της, αφήνει στο τέλος μια βαθιά αίσθηση μελαγχολίας. Ίσως γιατί ένας χαρακτήρας της εργατικής τάξης μοιάζει πάντα περισσότερο συμπαθής από τα κακομαθημένα πλουσιόπαιδα. Είναι πάντα, περισσότερο ένας από εμάς. Κυρίως, όμως, είναι η ερμηνεία του Μοντγκόμερι Κλιφτ που σε αναγκάζει να αλλάζεις διαρκώς «στρατόπεδα», τη μία στιγμή είσαι υπέρ και την αμέσως επόμενη κατά του, μέχρι να κατασταλάξεις και να αποφανθείς ότι αυτό το φτωχόπαιδο που κάνει μεγάλα όνειρα και γίνεται συμπαθής, είναι ένας αριβίστας χωρίς όρια. Ή μήπως ακόμα και το δικαίωμα στο όνειρο στην μεταπολεμική Αμερική έχει ταξικότητα, είναι προνόμιο των λίγων; Οι ερμηνευτικές μεταστροφές γίνονται αριστοτεχνικά από τον Μοντκόμερι Κλιφτ ενώ ο σκηνοθέτης δεν δίνει απαντήσεις και μας αφήνει με το ερώτημα εάν ο χαρακτήρας του Κλιφτ διέπραξε ή όχι φόνο (περισσότερες λεπτομέρειες θα γίνουν σπόιλερ, οπότε ας βάλουμε μια άνω τελεία). Στην σκηνή πάντως, στην λίμνη εκεί που ο Τζορτζ Ίστμαν του Κλιφυ θα αντιμετωπίσει την έγκυο πρώην κοπέλα του, η Σέλεΐ Γουίντερς είναι καταπληκτική μέσα στην αγωνία και την απόγνωση για την επόμενη μέρα αλλά την αφέλεια ότι αυτοί οι δύο θα μπορούσαν να συνεχίζουν μαζί.
Το «Μια θέση στον ήλιο» είναι από τις ταινίες όπου όλα έχουν γίνει σωστά με τον πιο τέλειο, ευφάνταστο και δημιουργικό τρόπο. Δε θα μπορούσε να αλλάξει τίποτα, το παραμικρό καρέ, η παραμικρή λέξη. Η ασπρόμαυρη φωτογραφία του Γουίλιαμ Μέλλορ, το σάουντρακ του Φραντς Γουάξμαν, η συναισθηματική ερμηνεία του Μοντγκόμερι Κλιφτ, η εκτυφλωτική ομορφιά της Τέιλορ, ο ρυθμός του μοντάζ και βεβαίως η μαεστρία του Τζορτζ Στίβενς ο οποίος έστησε την αφήγηση πάνω στα αμέτρητα close up των πρωταγωνιστών του, όλα αυτά μαζί συνθέτουν ένα κινηματογραφικό έργο μεγαλείο.
Σέλεΐ Γουίντερς και Μοντγκόμερι Κλιφτ
Αν κοιτάξει κανείς και σήμερα τα κοντινά πλάνα της Ελίζαμπεθ Τέιλορ με τον Μοντγκόμερι Κλιφτ καταλαβαίνει αμέσως γιατί ακόμα θεωρούνται ένα από τα ωραιότερα ερωτικά ζευγάρια της μεγάλης οθόνης. Η Άντζελα της Τέιλορ είναι πανέμορφη, αθώα λόγω ηλικίας και προνομιούχα λόγω καταγωγής, μέσα στα υπέροχα ρούχα που φιλοτέχνησε η ενδυματολόγος των πολλών Όσκαρ, η Έντιθ Χεντ. Φυσικά κέρδισε Όσκαρ και για τα κοστούμια αυτής της ταινίας. Θα αρκούσε για το χρυσό αγαλματίδιο ένα μόνο από τα φορέματα που σχεδίασε, την αέρινη λευκή τουαλέτα με τα ανάγλυφα ανθάκια της Τέιλορ, ένα φόρεμα που λες και είχε ραμμένο πάνω του τον ρομαντισμό ενός νεανικού έρωτα στην πιο κομψή εκδοχή του και που όρισε για γενιές και γενιές το πώς πρέπει να είναι μια τουαλέτα χορού, η εμφάνιση που κάθε ντεμπιτάντ ονειρεύεται.
Στη σκηνή όπου χορεύουν αγκαλιασμένοι, μάγουλο με μάγουλο, με τρυφερές ματιές, αυτή θαυμασμού κι αυτός απελπίσίας γιατί καταλαβαίνει τι έρχεται, και όπου ο Κλιφτ της λέει «Σ’ αγαπώ. Σ’ αγάπησα από την πρώτη στιγμή που σε είδα. Μάλλον σ’ αγαπούσα πριν ακόμα σ’ αντικρίσω» είναι και οι δύο τόσο όμορφοι, σαν ο ένας να είναι αντανάκλαση του άλλου. Γιατί το κινηματογραφικό τους ταίριασμα δεν είναι αποτέλεσμα μόνο καλών ερμηνειών αλλά και μιας δυνατής χημείας, που είναι υπεράνω ταλέντου. Πάνω σε αυτή χτίστηκε ο κινηματογραφικός τους μύθος αλλά και η βαθιά φιλία τους στην πραγματική ζωή. Το πάθος πάντως που αποτυπώθηκε στο κινηματογραφικό πανί είναι τόσο έντονο, ατόφιο και φλεγόμενο, σχεδόν αδάμαστο, που σαν να προεξοφλεί ότι μόνο σε τραγωδία μπορεί να οδηγήσει. Αυτοί οι έρωτες σφραγίζονται με κρότο. Πόσο μάλλον όταν διαταρράσουν τα όρια των κοινωνικών τάξεων. Ο τίτλος του βιβλίου πάντως, «Μια αμερικάνικη τραγωδία» είναι απολύτως η καρδιά και το αίσθημα της ταινίας. Κορυφώνεται στη σκηνή στη λίμνη όπου η Σέλεΐ Γουίντερς είναι καταπληκτική.
Το «Μια θέση στον ήλιο» είναι το κλασικό αμερικανικό σινεμά που αγαπήσαμε, όπου όλα είναι εντυπωσιακά, κομψά και μαγικά, όλα είναι στον υπερθετικό βαθμό. Του αξίζει η μεγάλη οθόνη.
To «Μια θέση στον ήλιο» κυκλοφορεί από την «Reportory».