Είναι μία συγγραφέας που δεν έπαψε ποτέ να διαθέτει -σε περίσσεια- μία τρομακτική ικανότητα: να περιγράφει -μπροστά στα έκπληκτα μάτια του αναγνώστη- την σταδιακή μετάλλαξη του καθημερινού κόσμου, σε έναν εφιάλτη καχυποψίας και αγωνίας. Έναν κόσμο κλειστοφοβικό και αφόρητα ορθολογικό, στον οποίο εισερχόμαστε κάθε φορά με την αίσθηση ότι ανά πάσα στιγμή τα πάντα μπορούν να συμβούν – ακόμη και τα χειρότερα!
Στην ουσία, η Πατρίτσια Χάισμιθ (1921-1995) μπορεί και δημιουργεί με λιτά μέσα συνθήκες ιδιαίτερα περίτεχνες που σε συμπαρασύρουν στην αναπόδραστη δίνη τους – καθιστώντας το φαινομενικά αδύνατο, δυνατό και το απρόσμενο και ανοίκειο, ανησυχητικά οικείο. Η συνήθης μέθοδος που ακολουθεί είναι απλή και συνάμα ιδιοφυής: τοποθετεί δύο διαμετρικά αντίθετους χαρακτήρες αντικριστά και τους αφήνει να αντιδράσουν.
Πρόκειται για το αρχέγονο δίπολο αθώου και ένοχου, ηθικού και ανήθικου, που εξαναγκάζεται από τις περιστάσεις σε μία αλληλεπίδραση, σε έναν αγώνα επικράτησης που πραγματοποιείται σε κλειστό χώρο, σαν ένα προαποφασισμένο πείραμα δωματίου με απρόσμενες ψυχολογικές συνέπειες. Με άλλα λόγια, η Χάισμιθ δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για να δει πώς αυτοί οι χαρακτήρες θα αντιπαρατεθούν, πώς θα επηρεάσει ο ένας τον άλλο και -πάνω απ’ όλα- ποιος θα υπερισχύσει.
Και αυτή είναι η καινοτομία της στον χώρο του αστυνομικού μυθιστορήματος: Στον κόσμο της, κατά κανόνα, είναι ο αθώος εκείνος που πασχίζει να αποδείξει την αθωότητά του, ενώ κανένας δεν υποψιάζεται τον ένοχο. Έτσι, ο τελευταίος έχει την ελευθερία των κινήσεων να διαπράττει το ένα έγκλημα μετά το άλλο.
Η Χάισμιθ έγινε διάσημη ήδη με το πρώτο της μυθιστόρημα «Οι ξένοι στο τρένο» (1949) στο οποίο βασίστηκε η κινηματογραφική επιτυχία του Αλφρεντ Χίτσκοκ «Ο άγνωστος του εξπρές». Η ιδέα πίσω από την πλοκή του μυθιστορήματός της υπήρξε πρωτοφανής και σκανδαλώδης- για την εποχή: Δύο άγνωστοι και εντελώς διαφορετικοί μεταξύ τους άντρες που συνταξιδεύουν στο ίδιο βαγόνι, αποφασίζουν κάτω από ακραίες καταστάσεις να ανταλλάξουν φόνους, ώστε το κίνητρο του ενός να έχει ως συνέπεια το φόνο που θα διαπράξει ο άλλος και έτσι η αστυνομία να αδυνατεί να προχωρήσει στους κατάλληλους συσχετισμούς. Το μυθιστόρημα αυτό προκάλεσε και για μία ακόμη ιδιαιτερότητά του: Καταδεικνύει με ξεχωριστή αληθοφάνεια ότι ο καθένας είναι ικανός να παγιδευτεί σε μία αλυσίδα από ανεξέλεγκτα περιστατικά και υπό το βάρος των περιστάσεων να διαπράξει το χειρότερο κακό.
Ο Πρόεδρος Μπακ Τζόουνς ανασυντάσσεται και ανεμίζει τη σημαία
Μετάφραση: Ανδρέας Αποστολίδης
Εκδόσεις: Άγρα
Σελίδες: 62
Αυτό, έμελλε να διαφανεί ακόμη περισσότερο στα αμέσως επόμενα μυθιστορήματα της με κεντρικό χαρακτήρα τον Τομ Ρίπλεϋ – έναν νεαρό κοσμοπολίτη Αμερικανό, που δεν έχει τον παραμικρό ηθικό ενδοιασμό στην επιλογή του μέσου που θα χρησιμοποιήσει για να πετύχει τον εκάστοτε στόχο του. Ο Ρίπλεϋ θα οδηγήσει τη μυθοπλασία της Χάισμιθ στα όρια της, με τις ψυχαναγκαστικές επινοήσεις του να μετατρέπουν φιλήσυχους ανθρώπους σε ψυχρούς δολοφόνους – πάντα μέσα από ρεαλιστικές κλιμακώσεις γεμάτες αγωνία για την συνολική τους έκβαση.
Το παρόν μυθιστόρημα «Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϋ» είναι ένα αριστουργηματικό ψυχολογικό θρίλερ, το πρώτο με πρωταγωνιστή τον Τομ Ρίπλεϋ, ο οποίος ανακαλύπτει και εκείνος έκπληκτος την -βήμα προς βήμα- μεταμόρφωσή του από έναν μάλλον συνηθισμένο τυχοδιώκτη, σε έναν αδίστακτο δολοφόνο που δεν έχει τον παραμικρό ενδοιασμό να παρακάμψει ο,τιδήποτε τον εμποδίζει να αποκτήσει αυτό που κάθε φορά επιζητεί.
Είναι το πρώτο μυθιστόρημα της σειράς με ήρωα τον Ρίπλεϋ, η οποία ξεκίνησε το 1955 και ολοκληρώθηκε το 1990, και αποτελεί το πιστοποιητικό γέννησης ενός από τους πιο απίθανους χαρακτήρες της αστυνομικής λογοτεχνίας, η διπροσωπία του οποίου γοήτευσε κινηματογραφιστές όπως ο Ρενέ Κλεμάν me το «Γυμνοί στον ήλιο» με τον Αλαίν Ντελόν (αγαπημένο Ρίπλεϋ της Χάισμιθ), τη Μαρί Λαφορέ και τον Μωρίς Ρονέ και το ομώνυμο έργο «Ο ταλαντούχος κύριος Ρίπλεϋ» σε σκηνοθεσία Άντονυ Μινγκέλλα, με τον Ματ Ντέημον και τον Τζουν Λο.
Ο Τομ Ρίπλεϋ τα ήθελε όλα: τα χρήματα, την επιτυχία, την καλή ζωή. Όταν, λοιπόν, ένας πλούσιος Αμερικανός του ζήτα να φέρει πίσω τον γιο του -ο όποιος έχει εγκατασταθεί στην Ιταλία- θα βρει την ευκαιρία να καταστρώσει ένα παράτολμο σχέδιο: να πάρει τη θέση του άσωτου υιού και να ζήσει με την ταυτότητα εκείνου μια ζωή ονειρεμένη.
Και ενώ όλα μοιάζουν να βρίσκονται υπό έλεγχο, ο Ρίπλεϋ θα πρέπει να επιδείξει ένα εξαιρετικό -δίχως άλλο- ταλέντο στον αυτοσχεδιασμό, την πλαστογραφία, τις κάθε λογής επινοήσεις μπροστά στα απρόοπτα και τις αυξανόμενες υποψίες των αστυνομικών. Απ’ την άλλη, σε ό,τι αφορά το φόνο, ένα «απλό δυστύχημα», θα του επιτρέψει να αλλάξει ταυτότητα αφήνοντας -παράλληλα- να βγει στην επιφάνεια η γοητεία που ασκούσε το θύμα στον θύτη του.
Πρόκειται για έναν από τους πλέον απρόβλεπτους και περίπλοκους χαρακτήρες της αστυνομικής λογοτεχνίας, η διπροσωπία του οποίου εξακολουθεί να συναρπάζει και να τρομάζει μαζί, μες στην εντέλειά της: Ο χαρακτήρας της Χάισμιθ, συμπαθής αλλά στο έπακρο κυνικός, ευγενής και φιλικός, με μια απεχθή όμως αλαζονεία, μπορεί και αψηφά κάθε ηθική, για να διεκδικεί -μέχρι τέλους- το πρωταρχικής σημασίας για εκείνον προνόμιο να αποκτάει ό,τι θέλει με οποιοδήποτε κόστος. Ακόμα και αν αυτό, τον οδηγεί σε μία ακόμα πιο εξωφρενική πρακτική: στο δικαίωμα να σκοτώνει!
Το 1987, η πατρίτσια Χάισμιθ εξέδωσε μια από τις πιο θρυλικές συλλογές διηγημάτων της: τις «Ιστορίες φυσικών και αφύσικων καταστροφών – ένα χαρακτηριστικό δείγμα της σκοτεινής και διεισδυτικής γραφής της. Σε αυτά τα κείμενα, η συγγραφέας δεν περιορίζεται σε εξωτερικές, φυσικές καταστροφές, αλλά εστιάζει κυρίως στις εσωτερικές ρωγμές των ανθρώπων, αναδεικνύοντας –για ακόμη μία φορά- το πώς το παράλογο και το απρόβλεπτο εισβάλλουν στην καθημερινότητα.
Οι ιστορίες κινούνται ανάμεσα στο ρεαλιστικό και το αλλόκοτο. Συχνά ξεκινούν από μια απλή, σχεδόν ασήμαντη κατάσταση, η οποία σταδιακά εκτρέπεται προς κάτι ανησυχητικό ή και τρομακτικό. Όσο για την καταστροφή, δεν είναι πάντα θεαματική – μπορεί να είναι ψυχολογική, ηθική ή υπαρξιακή. Οι χαρακτήρες της Χάισμιθ βρίσκονται αντιμέτωποι με καταστάσεις που αποκαλύπτουν τις πιο σκοτεινές πλευρές τους, οδηγώντας τους σε πράξεις που ξεφεύγουν από τα κοινωνικά όρια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο η συγγραφέας χειρίζεται το στοιχείο του αφύσικου. Δεν πρόκειται απαραίτητα για υπερφυσικά φαινόμενα, αλλά για μια διαταραχή της λογικής τάξης του κόσμου. Το οικείο γίνεται ξένο και απειλητικό, δημιουργώντας μια αίσθηση διαρκούς ανησυχίας στον αναγνώστη. Ανάμεσα σε αυτά τα μικρά διαμάντια, ξεχωρίζει ένα εξαιρετικό διήγημα: το «Ο Πρόεδρος Μπακ Τζόουνς ανασυντάσσεται και ανεμίζει τη σημαία».
Εδώ, η Αμερικανίδα συγγραφέας εμπνέεται από την πολιτική κατάσταση της εποχής της. Ένα τεράστιο εξοπλιστικό και οικονομικό σκάνδαλο πλήττει τον Λευκό Οίκο, από το οποίο ο πρόεδρος Μπακ Τζόουνς προσπαθεί να διαφύγει. Όμως, ένας κομβικός σύμβουλός του βρίσκεται νεκρός, ανίκανος να αντιμετωπίσει την κρίση. Πώς θα συγκαλύψουν την αυτοκτονία του, αλλά και το σκάνδαλο; Το τέλος του κόσμου πλησιάζει, τα καταφύγια για την πυρηνική καταστροφή έχουν γεμίσει και δεν υπάρχει πια χώρος ούτε για αυτούς τους δύο. Σαν την αξεπέραστη μαύρη κωμωδία «SOS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα» (1964) του Στάνλεϋ Κιούμπρικ στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, το διήγημα αυτό μας μεταφέρει σε μια ιδιαίτερα σκοτεινή εκδοχή του αμερικανικής πολιτικής ηγεσίας. Φυσικά, κάθε ομοιότητα με τη σημερινή εποχή, κάθε άλλο παρά είναι τυχαία.
Η γραφή της Χάισμιθ είναι λιτή, αλλά εκπληκτικά αποτελεσματική. Με ελάχιστα μέσα καταφέρνει να χτίσει ένταση και να οδηγήσει σε απρόσμενες κορυφώσεις. Και, βέβαια, αυτό το δυστοπικό, πυκνό κείμενο, δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Αντίθετα, αφήνει τον αναγνώστη με ερωτήματα (και πάλι) σχετικά με τη φύση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και τα όρια μεταξύ φυσιολογικού και αφύσικου: τίποτα δεν είναι, όπως ακριβώς φαίνεται – τόσο στη μυθοπλασία, όσο και στην πραγματικότητα…
Οι εραστές του πάγου
Μετάφραση: Χαρά Σκιαδέλλη
Εκδόσεις: Στερέωμα
Σελίδες: 358
Στις παγωμένες εκτάσεις της Ανταρκτικής, μέσα στη λευκή σιωπή που απλώνεται παντού, τα μέλη μιας γαλλικής αποστολής προσπαθούν να αποσπάσουν δείγματα πάγου από το μεγαλύτερο δυνατό βάθος. Το πάχος του παγόβουνου ξεπερνά τα 1.000 μέτρα και τα βαθύτερα στρώματα υπολογίζεται ότι έχουν σχηματιστεί πριν από 900.000 χρόνια. Και τότε συμβαίνει κάτι εκπληκτικό: τα μηχανήματα ανίχνευσης καταγράφουν ένα σήμα που προέρχεται από τα έγκατα της γης. Υπάρχει ένας πομπός κάτω από τον πάγο. Η είδηση πέφτει σαν βόμβα. Επιστήμονες και τεχνικοί απ’ όλο τον κόσμο έρχονται να τρυπήσουν τον πάγο για να λύσουν το μυστήριο. Αυτό που θα ανακαλύψουν αψηφά τους νόμους του χρόνου και της ανθρώπινης λογικής… Οι παγετώνες κρύβουν το μυστικό ενός υπερεξελιγμένου πανάρχαιου πολιτισμού που καταστράφηκε από την ανθρώπινη αλαζονεία και τη δίψα για εξουσία, αφήνοντας πίσω του, ωστόσο, ένα πολύτιμο δείγμα της ακμής και της ομορφιάς του. Επιστημονική εποποιία, καταιγιστική περιπέτεια και συνάμα παθιασμένο ερωτικό τραγούδι, το μυθιστόρημα “Οι εραστές του πάγου” του «πατέρα της γαλλικής επιστημονικής φαντασίας» Ρενέ Μπαρζαβέλ κυκλοφόρησε το 1968 και συγκαταλέγεται ανάμεσα στα κλασικά κείμενα του 20ού αιώνα. Παραμένει μία από τις μεγαλύτερες εκδοτικές επιτυχίες της γαλλικής λογοτεχνίας, έχοντας πουλήσει τρία εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο.
Χανέμ – Μυστικά της Αλεξάνδρειας
Εκδόσεις: Διόπτρα
Σελίδες: 296
Στην Αλεξάνδρεια του 1882, εκεί όπου οι αυτοκρατορίες συγκρούονται και οι ταυτότητες είναι εύθραυστες, μια γυναίκα δεν συμβιβάζεται στον ρόλο που της όρισαν. Ανάμεσα σε διπλωματικά παρασκήνια, δίκτυα κατασκοπείας και κοινωνίες αυστηρά διαχωρισμένες από φυλή και καταγωγή, ένας έρωτας μένει ανεκπλήρωτος. Καθώς ο βομβαρδισμός της Αλεξάνδρειας από τους Βρετανούς μετατρέπει την πόλη σε σκηνικό καταστροφής, η λέξη χάνεμ παύει να είναι απλώς ένας τίτλος. Γίνεται ταυτότητα, μοίρα και πράξη αντίστασης. Ένα μυθιστόρημα που συνδυάζει ψυχολογικό και ιστορικό δράμα, κατασκοπεία και ίντριγκα. Μιλάει για τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στον έρωτα και τη συνείδηση, ανάμεσα στην επιθυμία και τις αδιαπραγμάτευτες αρχές.
24 ώρες ανοιχτά
Μετάφραση: Βαγγέλης Γιαννίσης
Εκδόσεις: Διόπτρα
Σελίδες: 240
Ο Ντόκγκο, χωρίς καμία μνήμη τού πώς βρέθηκε να μένει στον σταθμό τρένων της Σεούλ, θα καταλήξει στο μίνι μάρκετ της κυρίας Γιομ, αλκοολικός αλλά ευπρόσδεκτος, καθώς μόλις βρήκε το κλεμμένο της πορτοφόλι. Είναι καλοδεχούμενος να τρώει εκεί όποτε θέλει. Σε μία από τις επισκέψεις του καταφέρνει να γλιτώσει το μαγαζί από ληστές, εμπνέοντας στην κυρία Γιομ την εμπιστοσύνη να του αναθέσει τη δύσκολη νυχτερινή βάρδια. Εκεί ο Ντόκγκο θα έρθει σε επαφή με πελάτες αλλά και τους δύσπιστους υπαλλήλους του καταστήματος. Σύντομα αποδεικνύεται πως κάθε επαφή μαζί του μόνο καλό μπορεί να προσφέρει. Αλλά και με κάθε άτομο που βοηθάει, ο ίδιος ο Ντόκγκο αλλάζει. Την άποψη αυτή δεν συμμερίζεται ο γιος της κυρίας Γιομ, που έχει βαλθεί να πουλήσει το μαγαζί της μητέρας του για προσωπικό του όφελος. Έτσι, προσλαμβάνει έναν ντετέκτιβ για να ξεσκεπάσει τον μυστηριώδη ξένο που στέκεται εμπόδιο στα σχέδιά του. Η αλήθεια στο τέλος θα αποδειχθεί όχι όπλο αλλά λύτρωση, πάνω απ’ όλους για τον ίδιο τον Ντόκγκο. Το «24 ώρες ανοιχτά» είναι η συγκινητική ιστορία μιας ηλικιωμένης γυναίκας που παλεύει για την κοινότητά της και ενός μεσήλικου άντρα που έχει χάσει τα πάντα εκτός από τη θέληση να προσπαθήσει ξανά. Πάνω απ’ όλα, όμως, πρόκειται για μια τρυφερή ωδή στην ανθρώπινη καλοσύνη…
Σπίτια καθαρά
Μετάφραση: Ασπασία καμπύλη
Εκδόσεις: Carnivora
Σελίδες: 256
Κάθε Τρίτη από τότε που έμεινε έγκυος, η Σολ, μια νεαρή γυναίκα εμμονική με την καθαριότητα, δέχεται στο διαμέρισμά της με κάποια αμηχανία την Ντιάνα και την Έμιλι, για να τη βοηθούν στις δουλειές του σπιτιού. Τα ιδανικά της έρχονται σε αντίθεση με την πρόσληψη οικιακών βοηθών, κι έτσι αυτό που αρχικά προοριζόταν ως βοήθεια μετατρέπεται σε ανησυχία για το «τι θα πει ο κόσμος». Καθώς η οικονομική πίεση και η δυσφορία της αυξάνονται, γεννιέται ένα ερώτημα: είναι άραγε τόσο μεγάλη η απόσταση που τη χωρίζει από αυτές; Μέσα από μικρές, καθημερινές συγκρούσεις, η ζωή και οι σχέσεις της Σολ αλλάζουν ριζικά. Με καυστικό χιούμορ και αιχμηρή γραφή, η Μαρία Αγκούντεθ γράφει μια ιστορία για όσα συχνά επιλέγουμε να μη δούμε και για τους διαχωρισμούς που κάνουμε ανάμεσα σε δύο κόσμους.Η συγγραφέας αναρωτιέται με τόλμη για το ποιος φροντίζει αυτούς που μας φροντίζουν, απογυμνώνοντας τις αντιφάσεις της μεσαίας τάξης. Τελικά, το έργο λειτουργεί ως ένας καθρέφτης που αντανακλά τη δυσκολία μας να συμβιβάσουμε την άνεση με την κοινωνική δικαιοσύνη, προσφέροντας μια ανάγνωση γεμάτη αλήθεια, ρυθμό και προβληματισμό .