Δημήτρης Τριανταφυλλίδης

34_IMG_6110

Πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τη ρωσική γλώσσα και πώς έχει εξελιχθεί στα χρόνια; Η πρώτη μου επαφή με τη ρωσική γλώσσα έγινε το Σεπτέμβριο του 1979 στην Προκαταρκτική Σχολή του Πανεπιστημίου του Κιέβου. Μπορώ να πω πως έκτοτε δεν έχει περάσει ούτε μια μέρα στη ζωή μου που να μη διαβάσω, να γράψω ή να σκεφτώ στα ρωσικά. Σταδιακά, από την πρώτη περιέργεια ή την ανάγκη για επικοινωνία, αν θέλετε, το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε στην ίδια τη γλώσσα, την ιστορία της, την εξέλιξή της, τη λογοτεχνία που δημιούργησε και το ευρύτερο πολιτισμικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται και λειτουργεί.  Είναι μια σχέση που κρατάει εδώ 35 χρόνια και μου έχει χαρίσει απίστευτες εντάσεις και συγκινήσεις.

34_IMG_6113

Ποιο είναι το μέγιστο χρονικό διάστημα που έχετε διαθέσει για να μεταφράσετε μια λέξη; Ποια είναι αυτή και πώς την αποδώσατε; Θα σας πω για μια λέξη που με παίδεψε κυριολεκτικά για 15 ολόκληρες ημέρες. Είναι μια λέξη από την ποιητική σύνθεση της Μαρίνας Τσβετάγιεβα Το ποίημα του αγέρα. Είναι η λέξη ημιστάσιμο, μια λέξη με την οποία η ποιήτρια ήθελε να δώσει έμφαση στο σφίξιμο της καρδιάς, στη διακοπή της ανάσας στην κρίσιμη στιγμή του χωρισμού. Η Τσβετάγιεβα επινόησε πολλές λέξεις. Η εν λόγω ποιητική της σύνθεση είναι ένα παιχνίδι με τους ήχους, τα σύμφωνα, τις έννοιες. Η μετάφραση της ήταν μια γοητευτική περιπέτεια με πολλές αναζητήσεις, πολλές ερωτήσεις και … λίγες απαντήσεις. Αυτή όμως είναι η γοητεία της λογοτεχνικής μετάφρασης. Με κάθε λέξη, με κάθε κείμενο, γίνεται πλουσιότερος. Εξάλλου, όπως έχω ξαναπεί,  η μετάφραση σε κάνει καλύτερο άνθρωπο. Ο μεταφραστής είναι υποχρεωμένος να υποχωρήσει το Εγώ του και να αφήσει να ακουστεί η φωνή του συγγραφέα. Κατά τη γνώμη μου η μετάφραση είναι μια διαρκής άσκησης ταπεινότητας για τον γραφιά και τον βοηθάει να μην «καβαλήσει το καλάμι».

Πόσο συγγραφέας αισθάνεστε όταν μεταφράζετε; Για να μη βαρύνει πολύ το κλίμα θα πρέπει να πούμε ότι είναι κοινός τόπος η εντύπωση πως ο μεταφραστής είναι ένας τύπος που «έχει φάει την πετριά με το γράψιμο». Είναι μια εξαιρετικά γοητευτική διαδικασία να λειτουργείς ως γέφυρα ανάμεσα σε γλώσσες και πολιτισμούς. Να παίρνεις κείμενα και να τα αποδίδεις στη δική σου γλώσσα, καθιστώντας τους αναγνώστες κοινωνούς μιας άλλης κουλτούρας, ιδεών, αντιλήψεων. Λίγο ή πολύ κάθε μεταφραστής «συνδημιουργεί» το κείμενο του συγγραφέα σε μια άλλη γλώσσα. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο στην ποίηση, όπου κάθε απόπειρα προσέγγισης ενός ποιήματος είναι απλά μια μεταγραφή του σε μια άλλη γλώσσα. Με όλους τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται.

Ποιο κείμενο ονειρεύεστε να μεταφράσετε; Υπάρχουν πολλά κείμενα που θα ήθελα να μεταφράσω. Μερικά, ίσως, προλάβω να το κάνω, κάποια άλλα θα μείνουν για την επόμενη γενιά μεταφραστών από τη ρωσική γλώσσα. Ως προς τη λογοτεχνία θα ήθελα να μεταφράσω έργα του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, ως προς την ποίηση υπάρχουν τόσα πολλά που δε ξέρω ποιο να πρωτοδιαλέξω.

Η δουλειά σας διατίθεται μέσω του διαδικτύου. Με ποιο τρόπο ακριβώς και ποια είναι η φιλοσοφία πίσω από την κίνηση αυτή; Η ιστορία ξεκίνησε όταν έφτιαξα το blog μου: samizdat project πριν μερικά χρόνια. Σταδιακά αναρτούσα μεταφράσεις κειμένων και ποιημάτων αγαπημένων μου Ρώσων λογοτεχνών, αλλά και φιλοσόφων και γλωσσολόγων. Με την πάροδο του χρόνου συγκεντρώθηκε πολύ υλικό προς δημοσίευση. Η οικονομική κρίση όμως ανέβαλε ή και ματαίωσε πολλά εκδοτικά προγράμματα των οίκων που συνεργαζόμουν μέχρι τότε. Κάποια στιγμή αποφάσισα τη μετεξέλιξη του blog σε μικρό εξειδικευμένο εκδοτικό οίκο που θα εκδίδει Ρώσους λογοτέχνες, αρχικά. Έμαθα το σχεδιαστικό πρόγραμμα inDesign και έτσι έβγαλα τα 5 πρώτα βιβλία με έργα της Άννας Αχμάτοβα, της Μαρίνας Τσβετάγιεβα, της Όλγας Μπέργγολτς και τους Μιχαήλ Λέρμοντοφ. Η λογική που πρυτάνευσε είναι εκείνη της παλιάς χειροτεχνίας, όπου όλα τα «στάδια της παραγωγής» περνάνε από τα ίδια χέρια. Τώρα πια οι εκδόσεις s@mizdαt έχουν ξεκινήσει 2 σειρές βιβλίων: η πρώτη είναι το «Βόρειο Σέλας» με ποιητικές συλλογών ρώσων λογοτεχνών και η σειρά «Διάλεκτοι» με συλλογές ελλήνων ποιητών. Σύντομα, σκοπεύω να ξεκινήσω και μια τρίτη σειρά με τίτλο «Μέλαν Δρυμός» με έργα γερμανών εξπρεσιονιστών ποιητών που μεταφράζει από τα γερμανικά ο Νίκος Βουτυρόπουλος.

Dimitris

Ποια είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στον κλάδο των μεταφραστών; Πέραν των γνωστών προβλημάτων των κακών, ανύπαρκτων ή καθυστερημένων αμοιβών, ο κλάδος των μεταφραστών αντιμετωπίζει, κυρίως, την βαθιά περιφρόνηση προς κάθε πνευματική εργασία που κυριαρχεί στο μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Δουλειά μοναχική, δύσκολη, με πολλές επαγγελματικές ασθένειες (μυοσκελετικού χαρακτήρα κυρίως), δεν αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα και σεβασμό από τους φορείς του βιβλίου και την πολιτεία. Το καθεστώς της αυστασφάλισης έχει γίνει βραχνάς για πολλούς μεταφραστές. Η πρακτική: μετάφρασε ένα βιβλίο και θα πληρωθείς μετά από 1 και 1,5 χρόνο, ουσιαστικά μετατρέπει τους μεταφραστές σε «χορηγούς» των επιχειρηματιών του βιβλίου. Αυτό αποθαρρύνει πολλά νέα, ταλαντούχα παιδιά, να ασχοληθούν με τη λογοτεχνική μετάφραση, καθιστώντας την πνευματική μας ζωή μίζερη. Ας μη ξεχνάμε ότι οι μεταφραστές είναι οι τελευταίοι διεθνιστές, είναι εκείνοι που ανοίγουν διάπλατα τα παράθυρα μας στον κόσμο.

line-630

arhondi_croped

Αρχοντή Κόρκα

Πώς ξεκινήσατε την ενασχόληση σας με τη λογοτεχνική μετάφραση; Έχω μεταφράσει κυρίως δοκίμια καθώς και ό,τι άλλο πέφτει στα χέρια ενός ελεύθερου επαγγελματία (από νομικά έως μάρκετινγκ). Μετέφρασα το πρώτο μου βιβλίο το 1997 και άρχισα την επιμέλεια λογοτεχνικών βιβλίων το 1998, όταν δούλεψα στις Εκδόσεις Οξύ. Έκτοτε συνέχισα έως μέχρι πριν λίγα χρόνια.

Ποιο είναι το κείμενο που σας έχει δυσκολέψει περισσότερο; Το Απόλαυση-Γραφή-Ανάγνωση του Ρολάν Μπαρτ, κυρίως λόγω της αγάπης μου για τον Ρολάν.

Ποιο είναι το μέγιστο χρονικό διάστημα που έχετε διαθέσει για να μεταφράσετε μια λέξη; Ποια ήταν αυτή και πώς την αποδώσατε; Πραγματικά δεν θυμάμαι. Το κάθε κείμενο έχει τη δυσκολία του, είτε αυτή είναι ορολογία είτε υφολογική.

Πόσο συγγραφέας αισθάνεστε όταν μεταφράζετε; Σχεδόν καθόλου, αλλά από την άλλη, δεν είχα και ποτέ το βίτσιο ή το όνειρο να γίνω συγγραφέας. Αυτό δεν αφαιρεί φυσικά από την δημιουργική πλευρά της μετάφρασης, το αντίθετο. Νιώθω κάπως δημιουργός ίσως, με την ευρεία έννοια.

Ποιο κείμενο ονειρεύεστε να μεταφράσετε; Το Le Neutre του Ρολάν Μπαρτ (πάνω στο οποίο έκανα την πτυχιακή μου στο μεταπτυχιακό) και το W.G. Sebald: Image, Archive, Modernity των J.J. Long και Claire Abel.

Τα τελευταία χρόνια μένετε μόνιμα στο εξωτερικό. Ποιες είναι οι διαφορές στην επαγγελματική μεταξύ ενός μεταφραστή που ζει στο Λονδίνο κι ενός που ζει στην Αθήνα; Εργάζομαι ως project manager στο χώρο της μετάφρασης. Οι διαφορές είναι τεράστιες, από πολλές απόψεις, πραγματικά δεν ξέρω από πού να αρχίσω. Ας πω απλώς ότι κρίνεσαι για το βιογραφικό σου.

1 2 3