Γιάννης Καλιφατίδης

Yannis Kalifatedis / Ο Γι.αννης Καλιφατίδης

Πώς ξεκινήσατε την ενασχόληση σας με τη λογοτεχνική μετάφραση; Μάλλον από τύχη. Είχα τελειώσει το μεταφραστικό τμήμα του ΕΚΕΜΕΛ όταν μια μέρα χτύπησε το τηλέφωνο και μου ζητήθηκε να μεταφράσω διάφορα συνοδευτικά κείμενα και να γράψω το επίμετρο για τον Λεντς  του Γκέοργκ Μπύχνερ (Georg Büchner). Τότε η λογοτεχνική μετάφραση ήταν για μένα πάρεργο ενώ εδώ και χρόνια έχει εξελιχθεί σε αποκλειστικό μέσο βιοπορισμού.

Ποιο είναι το κείμενο που σας έχει δυσκολέψει περισσότερο; Κάθε κείμενο έχει τις δυσκολίες του. Θα έλεγα ότι πολλές φορές χρειάζεται να κατασκευάσεις μια ολόκληρη γλώσσα για να αποδώσεις το ύφος, τα λογοπαίγνια ή τις λεπτομερείς περιγραφές ανθρώπων, πραγμάτων ή χώρων. Χρειάζεται να παθιαστείς με το έργο και τη ζωή του συγγραφέα. Κάθε φορά που τελειώνω τη μετάφραση ενός βιβλίου προσπαθώ να πείσω τον εαυτό μου πως ήταν ό,τι πιο δύσκολο μπορούσε να πέσει στα χέρια μου. Μα το επόμενο βιβλίο έρχεται να με διαψεύσει. Και πριν καλά καλά το καταλάβεις, βρίσκεσαι και πάλι βυθισμένος σε έναν νέο, μυστήριο και δαιδαλώδη κόσμο.

Yannis Kalifatedis / Ο Γι.αννης Καλιφατίδης

Ποιο είναι το μέγιστο χρονικό διάστημα που έχετε διαθέσει για να μεταφράσετε μια λέξη; Ποια ήταν αυτή και πώς την αποδώσατε; Δεν θυμάμαι ποιο ήταν ακριβώς το μέγιστο διάστημα αλλά κατά καιρούς βρίσκεσαι αντιμέτωπος με λέξεις που σου προκαλούν πανικό, μιας και δεν ξέρεις ούτε πώς να τις μεταφράσεις ούτε πώς να τις παρακάμψεις τεχνηέντως ή έστω να τις αποδώσεις περιφραστικά. Θυμάμαι μια λέξη που μου έχει κολλήσει από το βιβλίο Οι δακτύλιοι του Κρόνου του Ζέμπαλντ (W. G. Sebald). Ήταν μια λέξη την οποία απέδωσα εν τέλει ως εμφυτευτικάριος. Σύμφωνα με το λεξικό του Δημητράκου, «ο καλλιεργητής αγροτικού κτήματος επί μακροχρονίω μισθώσει». Δεν θυμάμαι ούτε πώς εντόπισα τη λέξη ούτε πώς μου ήρθε να ψάξω στη συγκεκριμένη σελίδα του λεξικού. Ίσως είχα πιει και κάτι παραπάνω ή ίσως είχα έμπνευση στον ύπνο μου.

Πόσο συγγραφέας αισθάνεστε όταν μεταφράζετε; Όταν μεταφράζεις, δεν αισθάνεσαι αλλά γίνεσαι αναγκαστικά συγγραφέας. Μπορεί η πρωτότυπη ιδέα να μην είναι δική σου αλλά στην πραγματικότητα καλείσαι να γράψεις ένα βιβλίο στη γλώσσα σου. Ναι μεν υπηρετείς τον συγγραφέα, ναι μεν αφήνεσαι να σε οδηγήσει και προσπαθείς να του μείνεις πιστός αλλά συχνά οι μικρές απιστίες είναι αυτές που κάνουν τη διαφορά, όταν δηλαδή απελευθερώνεσαι από το κείμενο και στην ουσία το ξαναγράφεις όπως θα το έγραφε ο δημιουργός του αν μιλούσε τη γλώσσα σου.

Περιεγράψτε μου τη συνάντησή σας με έναν συγγραφέα που έχετε μεταφράσει. Δυστυχώς οι περισσότεροι συγγραφείς που έχω μεταφράσει είναι νεκροί. Όταν μετέφραζα την Κωμωδία σε ελάσσονα κλίμακα τους Χάνς Κάιλζον (Hans Keilson) είχα την τύχη να επικοινωνώ με τη σύζυγό του, μιας και ο ίδιος ήταν υπερήλικας. Θυμάμαι πόσο συγκλονίστηκα όταν έμαθα ότι ο Κάιλζον πέθανε την ημέρα που παρέδωσα τη μετάφραση στην εκδότρια.

Yannis Kalifatedis / Ο Γι.αννης Καλιφατίδης

Ποια τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στον κλάδο των μεταφραστών; Τα προβλήματα είναι ατελείωτα. Αρχίζουν από το γεγονός ότι εργάζεσαι νυχθημερόν, καταφέρνοντας  να μεταφράσεις μόνο 3 ή 4 σελίδες. Εργάζεσαι στο σπίτι, πράγμα που σημαίνει ότι δεν έχεις ωράριο. Εργάζεσαι με αντίπαλο τον χρόνο, καθότι δεσμεύεσαι από το συμφωνητικό με τον εκδότη και δεν μπορείς να παραδώσεις το βιβλίο όποτε θέλεις. Αυτό είναι ιδιαίτερα ψυχοφθόρο όταν κάνεις πνευματική εργασία, διότι τα κείμενα είναι σαν τη ζύμη της μαγιάς. Χρειάζονται τον χρόνο τους για να σταθούν και να ξεκουραστούν, προτού τα ξαναπιάσεις για να κάνεις την επιμέλεια και τις όποιες διορθώσεις. Η έλλειψη σύμβασης εργασίας σε συνδυασμό με τις ολοένα και χαμηλότερες αμοιβές στον χώρο της μετάφρασης, τα χαράτσια που έχει επιβάλει το κράτος και τα υπέρογκα ασφάλιστρα για τον ΟΑΕΕ που δεν ανταποκρίνονται ούτε στις παροχές αλλά ούτε και στα έσοδα ενός επαγγελματία μεταφραστή, με κάνουν ώρες ώρες να αναρωτιέμαι για πόσο ακόμα θα δουλεύουμε «για την τέχνη».

line-630
34_IMG_6180

Αλέξης Καλοφωλιάς

Πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή σας με τη λογοτεχνική μετάφραση; Ήρθα σε επαφή με τη μεταφρασμένη λογοτεχνία μέσα από την οικογενειακή βιβλιοθήκη, διαβάζοντας σε σχετικά μικρή ηλικία κλασικά βιβλία που με σημάδεψαν. Στη συνέχεια, στην εφηβεία και αργότερα, υπήρξε ένα ολόκληρο σύμπαν που ερχόταν απέξω – στίχοι από τα τραγούδια, κυρίως στα αγγλικά, ταινίες, βιβλία- και σε καλούσε να το αποκρυπτογραφήσεις ώστε να το καταλάβεις και να το απολαύσεις καλύτερα. Έτσι, μέσα από την προσπάθεια να εισχωρήσουμε σε μια πολιτιστική σφαίρα που μας διαμόρφωνε, αποκτήσαμε μια βιωματική σχέση με τη μετάφραση:  Ένα παιχνίδι με τις λέξεις, το τυχαίο της έκφρασης και την πολυμορφία του λόγου.  Ξεκίνησα μεταφράζοντας περιστασιακά pulp λογοτεχνία –αστυνομικά, θρίλερ και καουμπόικες νουβέλες για φτηνές εκδόσεις τσέπης όταν ήμουν ακόμα στο πανεπιστήμιο. Όταν προσπάθησα να ασχοληθώ σε επαγγελματική βάση,  υπήρξαν άνθρωποι που με εμπιστεύθηκαν και βοήθησαν να γίνει η μετάφραση δουλειά μου∙ τα πρώτα βιβλία που μετέφρασα και με ενδιέφεραν πραγματικά ήταν το Uptight: The Story of the Velvet Undergound των Victor Bockris και Gerard Malanga για την Απόπειρα και το Politics of Ecstasy του Timothy Leary για τη Διεθνή Βιβλιοθήκη.  Η σκέψη ότι συμμετείχα στη διαμόρφωση αυτού του τοπίου στο οποίο αναφέρθηκα παραπάνω με γέμιζε ενθουσιασμό. Επιπλέον, ανακάλυψα από νωρίς ότι η ενασχόληση με τη μετάφραση είναι μία διαρκής διαδικασία αυτοεκπαίδευσης που δεν χάνει ποτέ τη γοητεία της. Καθώς οι τομείς της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης αυξάνονται μέσα από την επικοινωνία και την παγκόσμια κινητικότητα, ακούς, μιλάς, παρακολουθείς και καταγράφεις όσο μπορείς τις νέες γλωσσικές μορφές που αναδύονται και τις οποίες η καθημερινότητα αντανακλά με δυναμικό τρόπο. Συγχρόνως κοιτάζεις συνεχώς προς το παρελθόν, προσπαθώντας να συντηρήσεις το βάρος της κάθε σημασίας. Αν αντέχεις πολλές ώρες μπροστά στον υπολογιστή, δεν πρόκειται να βαρεθείς ποτέ.

34_IMG_6202

Ποιο είναι το μέγιστο χρονικό διάστημα που έχετε διαθέσει για να μεταφράσετε μια λέξη; Ποια είναι αυτή και πώς την αποδώσατε; Συνήθως δεν επιμένω σε μία λέξη ή φράση που δυσκολεύομαι να αποδώσω, την αφήνω προσωρινά πίσω μου και προχωράω παρακάτω. Στη συνέχεια επανέρχομαι σε αυτήν αρκετές φορές, και αισθάνομαι ότι κάθε φορά βρίσκομαι όλο και πιο κοντά στο ζητούμενο. Μου φαίνεται ανώφελο να επιχειρήσω την οριστική της μετάφραση προτού διαμορφωθεί πλήρως το μικρό γλωσσικό σύμπαν του βιβλίου που θα με βοηθήσει να την αποδώσω όσο πιο «ιδιαίτερα» μπορώ. Είναι σαν ένα ταξίδι σε μια άγνωστη χώρα – καθώς προχωράς, μπορείς να εξηγήσεις καλύτερα αυτά που συναντάς μπροστά σου ή αυτά που έχεις ήδη συναντήσει.

Ο ρυθμός παίζει ρόλο στην απόδοση ενός λογοτεχνικού κειμένου; Σε ποιο βαθμό; Μπορείς να διακρίνεις διαφορετικά είδη ρυθμού σε ένα κείμενο: Το μέτρο που αντανακλά τη διάθεση του συγγραφέα, την εναλλαγή ισχυρών και λιγότερο έντονων στοιχείων που συνδέονται μεταξύ τους με δυναμική σχέση, όπως συμβαίνει και στη μουσική, αλλά και την αίσθηση απρόσκοπτης ροής που εξασφαλίζει στον αναγνώστη η άμεση κατανόηση.  Και αυτά πρέπει να ταιριάζουν με έναν τρόπο που τον αισθάνεσαι αλλά δύσκολα μπορείς να τον διατυπώσεις.

34_IMG_6196

Πόσο συγγραφέας αισθάνεστε όταν μεταφράζετε; Εντάξει, μπορείς –εν μέρει- να αισθανθείς σαν συγγραφέας γιατί αναζητάς τα σημεία ιδανικής ισορροπίας της μορφής με το περιεχόμενο, αλλά ένας συγγραφέας δεν είναι μόνο αυτό. Είναι επίσης ο άνθρωπος που είχε και αποτύπωσε την αρχική σύλληψη, και εσύ πρέπει να επιστρέψεις σε εκείνη τη στιγμή και να την ανασυνθέσεις με τα δικά σου μέσα και τη δική σου οπτική.

Ποιο πρόσωπο του οποίου τη βιογραφία έχετε μεταφράσει θα θέλατε να έχετε γνωρίσει από κοντά και γιατί; Τον Δημήτρη Μητρόπουλο, για τον ενορατικό τρόπο που προσέγγισε τη ζωή και την τέχνη του.

Ποια είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στον κλάδο της μετάφρασης; Ο χώρος σίγουρα δεν επαρκεί για να αναφερθούμε με λεπτομέρειες, ας πούμε ότι ας πούμε μόνο ότι οι πολύ δύσκολες συνθήκες που επικρατούσαν πάντα στο επάγγελμα του μεταφραστή στην Ελλάδα έχουν εξελιχθεί σε συνθήκες ασφυξίας. Είμαστε μπλοκάκηδες, εκ προοιμίου φοροφυγάδες όταν έχουμε δουλειά και ανύπαρκτοι όταν μένουμε άνεργοι. Υπάρχουν πάρα πολλοί εξαιρετικοί μεταφραστές και επιμελητές που έχουν αναγκαστεί να κλείσουν τα βιβλία τους και να βγουν στην ανεργία σ’ αυτή την εποχή απαξίωσης της εργασίας, όπως και  ένα πλήθος παιδιά που λατρεύουν τη μετάφραση αλλά το να ασχοληθούν με αυτή με όρους αξιοπρέπειας φαντάζει σαν ένα άπιαστο όνειρο. Από την μία όλο αυτό το αδρανές δυναμικό, και από την άλλη αυτοί που για να επιβιώσουν –οριακά, με όλα τα βάρη από την αυτασφάλιση και τα χαράτσια- καταφεύγουν στην υπερεργασία, με τις διαλυτικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει αυτό στην καθημερινότητα, ακόμα και στην υγεία τους. Ένας κίνδυνος που συνδέεται αυτή τη φορά με την εφαρμογή των νέων τεχνολογιών στη μεταφραστική διαδικασία είναι μήπως γίνει ένα ακόμη κλειστό εξειδικευμένο σύστημα, ένα ζήτημα λεξικών και καταγεγραμμένων αποδόσεων που δεν επηρεάζεται από τις αλλαγές της ζωντανής γλώσσας, αλλά περιορίζεται σε μια μηχανιστική, άψυχη αντιστοίχηση δεδομένων.

 

line-630

Efi Yannoopoulou / Η Έφη Γιαννοπούλου

Έφη Γιαννοπούλου

Πώς ξεκίνησε η ενασχόλησή σας με τη λογοτεχνική μετάφραση; Μετέφραζα από παιδί για προσωπική ευχαρίστηση, ήταν για μένα μια φυσική χειρονομία προσέγγισης κειμένων που διάβαζα και αγαπούσα. Στο γυμνάσιο ήδη, θυμάμαι πως μετέφραζα Μπωντλαίρ, μέρος της τότε ύλης για το δίπλωμα Sorbonne 1. Τελειώνοντας τις σπουδές μου και μη θέλοντας να ασχοληθώ με την εκπαίδευση, η ενασχόληση με τη μετάφραση μού φάνηκε ιδανική εναλλακτική: να ζεις μέσα στα βιβλία και να τα ξαναγράφεις με τις δικές σου λέξεις. Κάπως έτσι βρέθηκα στο Κέντρο Λογοτεχνικής Μετάφρασης του Γαλλικού Ινστιτούτου. Το ίδιο διάστημα έκανα δοκιμαστικά σε εκδοτικούς οίκους και ξεκίνησα να μεταφράζω επαγγελματικά, και παράλληλα να κάνω επιμέλειες και διορθώσεις στον ίδιο χώρο. Με κάποιαν έννοια, η μετάφραση είναι κι ένα βίτσιο, ή έστω μια κλίση· νομίζω πως θα συνέχιζα να μεταφράζω ακόμα κι αν δεν είχα ανάγκη να το κάνω επαγγελματικά. Αυτό που στην αρχή ήταν μια διάθεση, σιγά σιγά μετατράπηκε σε εμμονή και επαγγελματική διαστροφή· σχεδόν πάντα όταν διαβάζω ένα κείμενο σε κάποια από τις γλώσσες που ξέρω, το μεταφράζω νοητά, αν όχι όλο, σίγουρα τα σημεία στα οποία στέκομαι. Όσο πιο δύσκολη είναι αυτή η νοητή μετάφραση, τόσο πιο ωραίο μου φαίνεται το πρωτότυπο.

Efi Yannoopoulou / Η Έφη Γιαννοπούλου

Ποιο είναι το μέγιστο χρονικό διάστημα που έχετε διαθέσει για να μεταφράσετε μια λέξη; Ποια είναι αυτή και πώς την αποδώσατε; Νομίζω ότι το μέγιστο χρονικό διάστημα μπορεί να είναι και όλος ο χρόνος που έχω αφιερώσει για να μεταφράσω ένα βιβλίο, ή κι ακόμη περισσότερο. Σκέφτομαι, παραδείγματος χάρη, την ισπανική λέξη desamor· την έχω συναντήσει σε ένα-δυο βιβλία, κι ωστόσο παραμένει για μένα ακόμη αμετάφραστη στα ελληνικά (δηλώνει την απουσία αγάπης, έρωτα, τρυφερότητας, ίσως και το χρόνο που η αγάπη σιγά σιγά φθίνει). Κάθε φορά που τη συναντώ, νιώθω την ίδια αμηχανία. Από την άλλη, όταν λέμε «διαθέτω χρόνο» για να λύσω ένα μεταφραστικό πρόβλημα, δεν εννοούμε απαραίτητα ότι διακόπτεται η συνολική διαδικασία της μετάφρασης. Συνεχίζω να μεταφράζω και υπάρχει μια λέξη ή μια μικρή φράση που στριφογυρίζει στο μυαλό μου ό,τι κι αν κάνω, ακόμα κι όταν κοιμάμαι. Ωστόσο το σημαντικότερο εδώ είναι πως ο πυρήνας της μετάφρασης δεν είναι η λέξη αλλά η φράση. Το πλέγμα των συμφραζομένων μπορεί να είναι συχνά πολύ βοηθητικό για τη μετάφραση μιας δύσκολης λέξης, ή μπορεί να δημιουργεί ένα ακόμα μεγαλύτερο ή και ανυπέρβλητο πρόβλημα για μια πολύ ευκολότερη. Όσο περισσότερο με έχει ταλαιπωρήσει κάποιο μεταφραστικό πρόβλημα, τόσο περισσότερο απωθώ την τελική λύση που έχω δώσει. Ενώ θυμάμαι δηλαδή τη λέξη ή τη φράση που με δυσκόλεψε, ενδεχομένως και όλη την προσπάθεια για να φτάσω στη λύση, ξεχνώ σχεδόν πάντα ποια ήταν η λύση αυτή.

Πόσο συγγραφέας αισθάνεστε όταν μεταφράζετε; Αισθάνομαι πολύ συγγραφέας όταν μεταφράζω, τόσο περισσότερο όσο περισσότερο μου αρέσει το βιβλίο που κάθε φορά έχω ανά χείρας. Γενικά θεωρώ τη μετάφραση εξίσου λογοτεχνία με την πρωτότυπη συγγραφή, στο βαθμό που απαιτεί μιαν αντίστοιχη τέχνη του λόγου. Προσπαθώ να κάνω ένα κείμενο δικό μου, ακόμα κι όταν το ύφος του δεν είναι αυτό που θα επέλεγα εγώ αν έγραφα, αλλά αυτή η συμμόρφωση σε κανόνες νομίζω πως ισχύει και για τον «κανονικό» συγγραφέα. Αισθάνομαι συγγραφέας κυρίως στη φάση που διορθώνω τη μετάφρασή μου, στον τρόπο που χτενίζω ένα κείμενο, στις απειροελάχιστες αλλαγές που επιλέγω να κάνω για να υπηρετήσω καλύτερα το ρυθμό ή τις σιωπές του. Μ’ αυτή την έννοια θεωρώ ότι μεταφράζω σαν συγγραφέας, όπως και πολλοί συνάδελφοί μου που εκτιμώ ιδιαίτερα – ο Γιάννης Καλιφατίδης, η Μελίνα Παναγιωτίδου, η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου ή η Ελένη Μπακοπούλου, για να αναφέρω μόνο κάποιους που είναι φίλοι και δεν είναι με την τυπική έννοια συγγραφείς.

Μεταφράζετε από ισπανικά, γαλλικά και αγγλικά. Θα σας ενδιέφερε να μεταφράζετε και από κάποια άλλη γλώσσα κι αν ναι, ποια; Θα με ενδιέφερε να μεταφράζω από όλες τις γλώσσες, το παν είναι τα κείμενα που μπορεί κάθε γλώσσα να σου προσφέρει. Τα γερμανικά, τα ρωσικά και τα αραβικά είναι γλώσσες που θα ήθελα πολύ να γνωρίζω και να μπορώ να μεταφράσω από αυτές, και όχι μόνο επειδή έχω κατά νου συγκεκριμένους συγγραφείς ή κείμενα, αλλά και για την πρόκληση που διαισθάνομαι πως εμπεριέχουν σαν γλώσσες. Κάποτε ερωτεύτηκα τόσο πολύ ένα γερμανικό κείμενο (την Επιστολή του λόρδου Τσάντος του Χόφμανσταλ), που το μετέφρασα από τα γαλλικά και τα ισπανικά, ακριβώς επειδή ήθελα να το πω με τις δικές μου λέξεις. Η μετάφραση δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό Ποίηση και στη συνέχεια εκδόθηκε από την Άγρα.

Επιστρέφετε σε παλαιότερες μεταφράσεις σας; Αν ναι, τι σκέφτεστε; Δύσκολα επιστρέφω σε παλαιότερες μεταφράσεις. Νιώθω πάντα έναν τρόμο ότι διαβάζοντάς τες θα σκεφτώ άπειρες καλύτερες λύσεις και θα καταρρακωθώ. Μια μετάφραση δεν τελειώνει ποτέ, απλώς την παραδίδεις γιατί σε πιέζουν οι προθεσμίες, γιατί είναι κι αυτό ένα επάγγελμα και κάπως πρέπει να εξισορροπήσεις το χρόνο που διαθέτεις με την αμοιβή σου, αλλά θα μπορούσε κανείς να δουλεύει μια μετάφραση (τουλάχιστον των σημαντικών βιβλίων) επ’ άπειρον. Επιπλέον, σε κάθε διαφορετική στιγμή της ζωής μας, ίσως να επιλέγαμε και έναν διαφορετικό τρόπο για να αποδώσουμε ένα κείμενο. Αλλά αυτά ίσως ισχύουν και για τους ίδιους τους συγγραφείς. Καμιά φορά ωστόσο αναζητώ και ξαναδιαβάζω συγκεκριμένα αποσπάσματα από βιβλία που έχω μεταφράσει. Αποσπάσματα που είτε με έχουν συγκινήσει πολύ είτε έχω νιώσει πως τα έχω κάνει πάρα πολύ δικά μου. Και υπάρχουν μεταφράσεις, πολύ λίγες είναι αλήθεια, που θα χαιρόμουν να ξαναδουλέψω. Θα έφερνα ως ένα μόνο παράδειγμα τα δυο βιβλία του Χουάν Ρούλφο που έχω μεταφράσει, το Πέδρο Πάραμο και το Ο κάμπος στις φλόγες. Είναι τόσο τέλειο το πρωτότυπο, τόσο μαγικός ο τρόπος που γράφει ο Ρούλφο, που αναπόφευκτα ο μεταφραστής αισθάνεται ελλειμματικός με όση έμπνευση και συνέπεια κι αν έχει δουλέψει.

Efi Yannoopoulou / Η Έφη Γιαννοπούλου

Ποια είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι στον κλάδο των μεταφραστών; Τα προβλήματα των μεταφραστών ως εργαζόμενων είναι πάρα πολλά. Και έχουν γίνει ακόμα περισσότερα με την παρατεινόμενη κρίση. Από τη μια, η μετάφραση είναι μια χαμηλά αμειβόμενη εργασία, ακόμα και γι’ αυτούς που, όπως εγώ, έχουν καταφέρει να πληρώνονται καλά σε σχέση με τα στάνταρ της αγοράς. Σ’ αυτό προστίθενται καθυστερήσεις στις πληρωμές και διάφορες άλλες εμπλοκές με τους εκδότες. Σημαντικότερο μου φαίνεται ωστόσο ότι ο μεταφραστής αντιμετωπίζεται σαν να είναι επιχειρηματίας ή έμπορος. Ότι του επιβάλλεται ένα κόστος ασφάλισης εντελώς δυσανάλογο με το εισόδημά του, ότι πληρώνει ένα σωρό χαράτσια και φόρους, ότι αντιμετωπίζεται όπως οποιοσδήποτε φοροφυγάς (όταν είχαμε πριν από λίγα χρόνια φτάσει στο σημείο να κόβουμε αποδείξεις σε όλες μας τις δουλειές). Τώρα, ακούω πάλι ότι πολλοί συνάδελφοι αναγκάζονται να κλείσουν τα βιβλία τους και μηχανεύονται διάφορους τρόπους για να συνεχίσουν να εργάζονται. Ακόμα και όσοι τα κρατάμε ακόμη ανοιχτά, στην ουσία συσσωρεύουμε χρέη στην εφορία και στα ταμεία. Θα μπορούσα επίσης να αναφέρω εδώ ότι οι μεταφραστές παραμένουν εν πολλοίς αόρατοι, ότι δεν απολαμβάνουν το κύρος που θα αντιστοιχούσε στη σημασία και στη δυσκολία της δουλειάς τους. Ή ότι δεν εισπράττουν συγγραφικά δικαιώματα από τις μεταφράσεις τους. Αλλά νομίζω ότι τα πρωτεύοντα είναι οι χαμηλές αμοιβές και οι ασφυκτικές φορολογικές και ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις.

 Στην επόμενη σελίδα ο Δημήτρης Τριανταφυλλίδης και η Αρχοντή Κόρκα